Bắt đầu từ điều người dân cần biết
Một bài cảnh báo lừa đảo cần giúp người đọc nhận ra thủ đoạn và biết cách xử lý khi gặp tình huống tương tự. Một buổi phổ biến pháp luật cần làm rõ những quy định liên quan trực tiếp đến người nghe. Xác định đúng yêu cầu ấy là việc của cán bộ tuyên truyền, trước khi giao bất kỳ phần việc nào cho AI.
Từ tài liệu đã được kiểm tra và được phép sử dụng, cán bộ có thể yêu cầu AI đề xuất bố cục, rút gọn nội dung hoặc chuyển thành câu hỏi, kịch bản, trang trình chiếu. Chẳng hạn, khi chuẩn bị tuyên truyền phòng, chống lừa đảo cho người cao tuổi, có thể dùng AI gợi ý cách giải thích ngắn, dễ nhớ và tình huống để trao đổi. Đây là phương án biên soạn; tình huống giả định phải được thể hiện rõ, không kể như một vụ việc đã xảy ra tại địa phương.
Sử dụng AI có trách nhiệm trong công tác tuyên truyền
Kiểm chứng cả nội dung và hình ảnh
AI có thể diễn đạt thuyết phục ngay cả khi thông tin chưa chính xác. Vì vậy, người biên soạn cần đối chiếu từng dữ kiện có thể kiểm tra: họ tên, chức vụ, địa danh, thời gian, số liệu, số hiệu văn bản và điều khoản được viện dẫn. Với nội dung pháp luật, phải kiểm tra văn bản gốc, tình trạng hiệu lực và phạm vi áp dụng tại thời điểm đăng tải. Đường dẫn do AI gợi ý cũng phải được mở và đọc; có tên nguồn chưa đủ để chứng minh nhận định là đúng.
Khâu kiểm chứng cần đi vào ý nghĩa của câu chữ. Khi rút gọn một quy định, không được làm mất điều kiện áp dụng, mở rộng đối tượng hoặc biến một trường hợp cụ thể thành quy tắc chung. Với tin về vụ việc, bản thảo phải bám thông tin đã được phép công bố, giữ đúng cách xác định hành vi và tình trạng xử lý; không để AI bổ sung động cơ, diễn biến hay kết quả chưa được xác nhận.
Hình ảnh cũng truyền tải thông tin và phải được kiểm tra như phần chữ. Đảng kỳ, Quốc kỳ, Quốc huy, bản đồ Việt Nam, hình ảnh lãnh tụ và các yếu tố nhận diện chính thức cần được đối chiếu với nguồn, mẫu có căn cứ. Đối với hình ảnh cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân, phải rà soát Công an hiệu, cấp hiệu, phù hiệu, trang phục, tư thế và bối cảnh sử dụng. Một hình ảnh nhìn thoáng qua có vẻ hợp lý vẫn có thể sai ở những chi tiết này.
Cách làm phù hợp là ưu tiên ảnh tư liệu được phép sử dụng, biểu trưng và mẫu đã được kiểm tra; khai thác AI ở những phần việc có thể kiểm soát như gợi ý bố cục hoặc xây dựng phần minh họa. Khi chỉnh sửa ảnh thật, cần bảo toàn nội dung sự kiện, không thêm người, phương tiện hay hành động khiến người xem hiểu khác điều đã diễn ra.
Ảnh, video mô phỏng cần có chú thích rõ để người xem nhận biết đó là nội dung minh họa do AI tạo. Không dùng nhân vật hư cấu như hình ảnh của một cán bộ cụ thể; không ghép lời nói khiến công chúng hiểu rằng đó là phát ngôn chính thức. Chú thích phải đặt ở vị trí dễ thấy và đi cùng sản phẩm khi đăng tải, chia sẻ.
Kiểm soát từ dữ liệu đầu vào đến khâu duyệt
Bảo vệ thông tin phải bắt đầu trước khi nhập câu lệnh. Đối với nền tảng AI công cộng, người làm tuyên truyền cần giới hạn dữ liệu đầu vào ở những thông tin được phép sử dụng trên nền tảng đó. Không đưa bí mật nhà nước, hồ sơ, tài liệu nghiệp vụ chưa được phép công khai vào công cụ để nhờ tóm tắt hoặc viết lại. Với dữ liệu cá nhân và tài liệu nội bộ, phải xác định điều kiện sử dụng, phạm vi cung cấp và công cụ được đơn vị cho phép; không mặc nhiên cho rằng xóa họ tên là đã loại bỏ hết thông tin cần bảo vệ.
Để việc ứng dụng có nền nếp, mỗi đơn vị nên làm rõ công cụ được sử dụng, loại dữ liệu được xử lý và trách nhiệm ở từng khâu. Người biên soạn cần lưu nguồn của số liệu, trích dẫn và ảnh tư liệu cùng bản thảo để người duyệt có thể đối chiếu. Những nội dung chưa xác minh phải được xử lý trước khi trình, không chuyển sang khâu duyệt dưới dạng một nhận định đã chắc chắn.
Người duyệt cần xem xét đồng thời tính chính xác, thông điệp và khả năng gây hiểu nhầm của sản phẩm. Với nội dung pháp luật hoặc nghiệp vụ chuyên sâu, nên có ý kiến của bộ phận chuyên môn liên quan. Sản phẩm sử dụng nhiều hình ảnh, âm thanh do AI tạo nên được một người khác kiểm tra, nhất là các chi tiết mà người trực tiếp thiết kế dễ bỏ sót. Việc phân công này cần phù hợp quy trình biên tập, phê duyệt của đơn vị.
Các đơn vị có thể xây dựng kho tư liệu dùng chung gồm ảnh được phép sử dụng, mẫu nhận diện đã kiểm tra, văn bản nguồn và sản phẩm tuyên truyền đã được duyệt. Kho tư liệu cần có người phụ trách cập nhật, thay thế nội dung hết hiệu lực hoặc không còn phù hợp. Đây là cách giảm thời gian tìm kiếm và hạn chế việc mỗi người tự sử dụng một mẫu, một nguồn khác nhau.
Ứng dụng AI trong tuyên truyền cần bắt đầu từ những công việc cụ thể, có thể kiểm tra kết quả. Cán bộ tiết kiệm được thời gian soạn nháp để dành công sức cho việc xác minh, lựa chọn thông điệp và điều chỉnh cách truyền đạt. Dù sử dụng công cụ nào, tác giả và người duyệt vẫn phải trả lời được: thông tin này dựa vào đâu, có được phép công bố không và người dân sẽ hiểu như thế nào khi tiếp nhận.