1. Tình hình trào lưu ghép ảnh bằng AI trên mạng xã hội
Thời gian gần đây, các trào lưu sử dụng công cụ AI (Gemini, ChatGPT và nhiều ứng dụng, website AI khác) để xử lý ảnh chân dung liên tục nối tiếp nhau xuất hiện, thu hút hàng triệu lượt tham gia, chia sẻ trên Facebook, TikTok, Zalo như: biến ảnh chân dung thành mô hình figure tỷ lệ thu nhỏ; vẽ tranh biếm họa; ghép ảnh “ứng cử trưởng thôn”, ảnh chụp cùng người nổi tiếng; dựng ảnh gia đình nhiều thế hệ; dự đoán gương mặt lúc về già... Để tạo ra sản phẩm, người dùng phải tải lên một hoặc nhiều ảnh chân dung rõ nét, có khi kèm theo ảnh toàn thân, ảnh chụp cùng người thân, con nhỏ.
Bên cạnh các công cụ AI chính thống, lợi dụng sự thu hút của trào lưu, nhiều đối tượng xấu đã tạo lập các ứng dụng, trang web giả mạo, quảng cáo tính năng ghép ảnh AI “miễn phí”, “cao cấp” để lừa người dùng tải về file cài đặt (.apk) ngoài kho ứng dụng chính thức, cấp các quyền truy cập nhạy cảm trên điện thoại.
2. Nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân từ các trào lưu ghép ảnh AI
- Dữ liệu ảnh, khuôn mặt bị thu thập, khai thác ngoài tầm kiểm soát: theo cảnh báo của các chuyên gia an ninh mạng, ảnh chân dung là dữ liệu có giá trị cao vì AI có thể nhận diện người trong ảnh, suy ra sở thích, thói quen, mối quan hệ. Việc thu gom ảnh người dùng để huấn luyện mô hình AI hoặc chuyển giao, bán cho bên thứ ba khai thác dữ liệu, quảng cáo là nguy cơ hiện hữu, nhất là với các công cụ, ứng dụng không rõ nguồn gốc, chính sách bảo mật không minh bạch.
- Lộ lọt thông tin “ẩn” trong ảnh: nhiều bức ảnh được đăng tải vô tình chứa thông tin nhạy cảm phía sau, như giấy tờ tùy thân, biển số xe, bảng tên cơ quan, địa chỉ nhà, trường học của con em... Khi kết hợp với dữ liệu khuôn mặt, các thông tin này có thể bị đối tượng xấu khai thác để dựng hồ sơ khá đầy đủ về một cá nhân, phục vụ mục đích lừa đảo hoặc xâm phạm đời tư.
- Cài cắm mã độc qua ứng dụng giả mạo: một số ứng dụng, đường link giả mạo công cụ AI ghép ảnh yêu cầu người dùng tải file .apk ngoài kho ứng dụng chính thức, bỏ qua cảnh báo bảo mật của thiết bị, cấp quyền trợ năng (Accessibility), quyền đọc tin nhắn, thông báo, hiển thị đè lên ứng dụng khác. Mã độc có thể hiển thị màn hình đăng nhập giả, đọc trộm mã OTP, ẩn cảnh báo giao dịch, từ đó chiếm đoạt tài khoản ngân hàng dù thiết bị có cài đặt vân tay, khuôn mặt để bảo vệ.
- Nguy cơ bị lợi dụng để lừa đảo, tống tiền về lâu dài: dữ liệu ảnh, hình ảnh gia đình, con nhỏ bị thu thập có thể bị sử dụng để tạo hình ảnh, video giả mạo (deepfake) phục vụ lừa đảo hoặc đe dọa, tống tiền nạn nhân trong tương lai.
3. Dấu hiệu nhận biết ứng dụng ghép ảnh AI không an toàn
- Yêu cầu quyền truy cập vượt quá nhu cầu sử dụng thực tế (toàn bộ thư viện ảnh, danh bạ, vị trí, tin nhắn, quyền trợ năng...) trong khi chức năng chỉ là chỉnh sửa, ghép ảnh đơn giản;
- Không rõ đơn vị phát triển, không có hoặc có chính sách bảo mật mập mờ, không nêu rõ dữ liệu được lưu trữ, sử dụng, chia sẻ như thế nào;
- Được quảng cáo, chia sẻ qua đường link lạ, yêu cầu tải file cài đặt (.apk) ngoài Google Play, App Store, CH Play hoặc yêu cầu bỏ qua cảnh báo bảo mật của thiết bị;
- Thường xuyên hiển thị quảng cáo bất thường, liên tục yêu cầu cấp thêm quyền, yêu cầu đăng nhập lại tài khoản mạng xã hội, ngân hàng không rõ lý do.
4. Khuyến cáo của Công an tỉnh Hưng Yên
Để chủ động phòng ngừa, bảo vệ dữ liệu cá nhân trước các trào lưu ghép ảnh AI, Công an tỉnh Hưng Yên khuyến cáo người dân:
- Cân nhắc kỹ giữa nhu cầu giải trí, trải nghiệm trào lưu với nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân; không nhất thiết phải tham gia mọi trào lưu ghép ảnh AI đang thịnh hành trên mạng xã hội.
- Chỉ sử dụng các công cụ, ứng dụng AI phổ biến, do các hãng uy tín cung cấp, tải từ kho ứng dụng chính thức; hạn chế dùng sản phẩm của nhà phát triển mới, chưa rõ danh tiếng, tuyệt đối không tải, cài đặt file .apk từ đường link lạ.
- Trước khi dùng, kiểm tra chính sách bảo mật, quyền truy cập ứng dụng yêu cầu; không cấp các quyền (danh bạ, tin nhắn, vị trí, trợ năng) không cần thiết cho tính năng ghép, chỉnh sửa ảnh.
- Không tải lên ảnh có chứa thông tin nhạy cảm phía sau (giấy tờ tùy thân, biển số xe, địa chỉ nhà, bảng tên cơ quan...); hạn chế sử dụng ảnh con nhỏ, ảnh gia đình để tham gia các trào lưu AI.
- Thường xuyên cập nhật hệ điều hành, ứng dụng ngân hàng, bật tính năng bảo vệ của thiết bị (Google Play Protect...); không cài đặt song song ứng dụng lạ với ứng dụng ngân hàng, ví điện tử trên cùng thiết bị.
- Khi nghi ngờ thiết bị bị nhiễm mã độc hoặc phát hiện giao dịch bất thường, cần ngắt kết nối mạng, liên hệ ngay ngân hàng để khóa dịch vụ và trình báo Công an xã, phường nơi cư trú hoặc Phòng An ninh mạng - Công an tỉnh Hưng Yên để được hướng dẫn, xử lý kịp thời.