Điều đáng lo là người sử dụng có thể bắt đầu từ tâm lý “xem một chút cho vui”, nhưng rồi dễ dàng bị cuốn vào vòng lặp xem – vuốt – xem tiếp. Khi những phút giải trí kéo dài thành hàng giờ, tác động không chỉ dừng ở việc mất thời gian mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, thói quen tiếp nhận thông tin, công việc, học tập, sinh hoạt gia đình và cách mỗi người nhìn nhận các vấn đề trong cuộc sống.
Phía sau những video tưởng như vô hại còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ khác: tin giả, nội dung độc hại, trào lưu lệch chuẩn, bạo lực, lừa đảo trực tuyến, dụ dỗ, kích động và những hành vi có thể dẫn đến vi phạm pháp luật. Không ai hoàn toàn “miễn nhiễm” với những tác động đó nếu thiếu kỹ năng và sự tỉnh táo khi sử dụng mạng xã hội.
Khi “xem một chút” trở thành hàng giờ trước màn hình
Điểm hấp dẫn của video ngắn nằm ở chính sự nhanh và liên tục. Khi một video kết thúc, video tiếp theo lập tức xuất hiện. Các nền tảng ghi nhận lịch sử xem, lượt thích, bình luận, chia sẻ và thời gian người dùng dừng lại ở từng nội dung để tiếp tục đề xuất những video tương tự.
Những video ngắn, nhanh có đề tài kịch tính, độc hại như đánh ghen, drama, tổng tài... khiến người dùng dừng lại lâu hơn để xem, bình luận. Ảnh: Chụp màn hình
Ban đầu, có thể chỉ là vài phút giải trí sau giờ làm việc, sau giờ học hoặc trước khi đi ngủ. Nhưng thao tác đơn giản “vuốt để xem tiếp” rất dễ tạo thành một vòng lặp: xem – thích – được đề xuất – tiếp tục xem. Điều này không chỉ xảy ra với người trẻ. Một người trưởng thành sau một ngày làm việc có thể mở điện thoại để xem một vài video giải trí, nhưng nếu không kiểm soát, thời gian sử dụng có thể kéo dài hàng giờ. Khi đó, thời gian dành cho công việc, nghỉ ngơi, gia đình, giao tiếp trực tiếp và các hoạt động có ích khác cũng bị thu hẹp.
Đáng chú ý, khi thường xuyên tiếp xúc với những hình ảnh thay đổi nhanh, âm thanh liên tục và các kích thích tức thời, người dùng có thể dần hình thành thói quen tìm kiếm những nội dung ngắn, nhanh và gây hứng thú. Những hoạt động đòi hỏi sự kiên nhẫn và tập trung như đọc sách, học tập, nghiên cứu tài liệu, làm việc chuyên sâu hoặc giải quyết một vấn đề phức tạp có thể trở nên kém hấp dẫn hơn. Vấn đề không nằm ở việc xem một vài video ngắn, mà ở việc để thói quen “vuốt để xem tiếp” chi phối thời gian, sự chú ý và đời sống của chính mình.
“Ma trận” thuật toán và nguy cơ bị dẫn dắt nội dung
Người dùng có thể nghĩ rằng mình hoàn toàn chủ động lựa chọn những gì muốn xem. Tuy nhiên, phía sau mỗi lần “vuốt” là hệ thống thuật toán liên tục phân tích hành vi của người dùng để cá nhân hóa nội dung được đề xuất. Nếu thường xuyên xem các video gây sốc, tranh cãi, bạo lực, khoe khoang vật chất, đánh ghen, “drama” hoặc những nội dung tiêu cực, người dùng có thể tiếp tục được dẫn đến những nội dung cùng loại. Càng tương tác, càng xem lâu, những nội dung tương tự càng có khả năng xuất hiện dày đặc hơn trên màn hình.
Khi một loại nội dung xuất hiện quá thường xuyên, người xem có thể dần coi nó là bình thường. Một hành vi phản cảm, bạo lực hoặc lệch chuẩn nếu liên tục được trình bày dưới dạng hài hước, giải trí hoặc “bắt trend” có thể làm giảm sự cảnh giác, tạo tâm lý tò mò, thậm chí khiến người xem muốn làm theo.
Cẩn trọng với tin giả, nội dung độc hại và những “cái bẫy” trên mạng
Không phải video có hàng trăm nghìn hay hàng triệu lượt xem đều là thông tin chính xác. Một nội dung có thể bị cắt ghép, sử dụng hình ảnh không đúng sự việc, đặt tiêu đề gây hiểu nhầm hoặc cố tình đưa một phần sự thật nhằm dẫn dắt người xem đến kết luận sai lệch.
Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang khiến hình ảnh, âm thanh và video giả mạo ngày càng tinh vi. Nếu chỉ dựa vào hình ảnh, giọng nói hoặc số lượng lượt xem để đánh giá độ tin cậy, bất kỳ ai cũng có thể trở thành người tiếp nhận hoặc vô tình phát tán thông tin sai sự thật.
Với người trưởng thành, hệ lụy từ việc xem và tiếp nhận nội dung trên mạng không chỉ dừng lại ở việc mất thời gian. Một video quảng cáo, livestream thiếu kiểm chứng có thể khiến người xem mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc bị dẫn dụ chuyển tiền cho các đối tượng lừa đảo. Một thông tin sai lệch, giật gân có thể gây hoang mang, thậm chí khiến người xem vô tình tiếp tay lan truyền đến người thân, bạn bè và cộng đồng. Đáng lo ngại hơn, những đường link được giới thiệu trong video có thể trở thành “cánh cửa” để đối tượng xấu đánh cắp tài khoản, thông tin cá nhân, chiếm đoạt tài sản. Việc đăng tải, chia sẻ hoặc phát tán thông tin giả, sai sự thật cũng có thể kéo theo những hậu quả pháp lý mà người sử dụng mạng xã hội không thể xem nhẹ.
.jpg)
Việc sử dụng video ngắn quá mức có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và thói quen tiếp nhận thông tin (Ảnh: Nguồn Internet)
Trong khi đó, trẻ em và thanh thiếu niên có thể dễ bị tác động bởi các nội dung lệch chuẩn, thử thách nguy hiểm, lời dụ dỗ hoặc lôi kéo thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Một video chỉ mất vài giây để xem, nhưng hậu quả của việc tin, chia sẻ hoặc làm theo có thể kéo dài rất lâu.
Công an phường Hồng Châu khuyến cáo: cáo mỗi người sử dụng mạng xã hội cần chủ động trang bị kỹ năng sử dụng không gian mạng an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm.
Trước hết, mỗi người cần tự kiểm soát thời gian sử dụng điện thoại, tránh để việc xem video ngắn ảnh hưởng đến công việc, học tập, nghỉ ngơi và đời sống gia đình. Đặc biệt, không nên hình thành thói quen vừa ăn, vừa làm việc, vừa học tập hoặc trước khi ngủ đều liên tục sử dụng điện thoại để xem video.
Đừng chỉ kiểm soát thời gian, hãy kiểm soát cả nội dung mình đang tiếp nhận. Nếu nhận thấy dòng video liên tục xuất hiện những nội dung tiêu cực, kích động, bạo lực, phản cảm hoặc gây ảnh hưởng đến tâm lý, cần chủ động bỏ theo dõi, sử dụng chức năng ẩn, chặn, báo cáo và điều chỉnh thói quen tương tác.
Quan trọng hơn, mỗi người cần hình thành thói quen “chậm lại trước khi tương tác”. Trước một video gây sốc, một thông tin đang lan truyền mạnh hoặc một lời mời hấp dẫn, hãy tự hỏi: Ai tạo ra nội dung này? Nguồn thông tin từ đâu? Nội dung đã được kiểm chứng chưa? Có nguồn chính thống nào xác nhận hay không?. Không nên vì tò mò, muốn “bắt trend”, tìm kiếm lượt thích hoặc tăng người theo dõi mà bắt chước, cổ súy, bình luận hoặc chia sẻ những nội dung phản cảm, bạo lực, thử thách nguy hiểm hay có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Gia đình cũng cần quan tâm đến thói quen sử dụng mạng xã hội của các thành viên, nhất là trẻ em, học sinh và thanh thiếu niên. Cha mẹ không chỉ kiểm soát thời gian con sử dụng điện thoại mà cần đồng hành, trao đổi và hướng dẫn con nhận diện thông tin giả, nội dung độc hại và những nguy cơ trên không gian mạng. Đồng thời, mỗi người cần bảo vệ thông tin cá nhân, tài khoản mạng xã hội; thận trọng với các tài khoản, đường link, lời mời kết bạn, quảng cáo, livestream hoặc lời mời đầu tư, mua bán không rõ nguồn gốc.
Khi phát hiện tài khoản, hội nhóm hoặc nội dung trên mạng có dấu hiệu lừa đảo, kích động bạo lực, xâm hại trẻ em, mua bán ma túy, tổ chức đánh bạc, dụ dỗ hoặc lôi kéo thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an để được tiếp nhận, xử lý theo quy định.