.png)
Thời gian vừa qua, cùng với sự phát triển nhanh chóng của không gian mạng, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông, phương thức tác động vào nhận thức, tư tưởng và hành vi con người ngày càng tinh vi. Bảo vệ an ninh tư tưởng vì vậy không chỉ là đấu tranh với thông tin sai trái, xuyên tạc, mà phải nhận diện đúng thủ đoạn, chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, nâng cao khả năng tự bảo vệ của xã hội. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia tiếp tục đặt yêu cầu chủ động phòng ngừa, đấu tranh với các nguy cơ, thách thức về an ninh, trong đó có những tác động trên không gian mạng.
Nếu trước đây tác động tư tưởng thường thể hiện qua những hoạt động tuyên truyền trực tiếp, thì nay có thể diễn ra âm thầm, qua nhiều kênh. Từ lựa chọn thông tin, dẫn dắt cách nhìn, kích thích cảm xúc đến khoét sâu mâu thuẫn, gây hoài nghi, làm suy giảm niềm tin, quá trình tác động có thể diễn ra từng bước mà người tiếp nhận không dễ nhận ra. Cần phân biệt rõ không phải mọi thông tin sai đều là hoạt động phá hoại; không phải mọi ý kiến trái chiều đều là chống phá; không phải mọi hoài nghi đều do tác động từ bên ngoài. Bảo vệ an ninh tư tưởng phải đi đôi với tôn trọng phản biện chính đáng, lấy sự thật, lý lẽ và bằng chứng làm căn cứ.
1. Một số phương thức tác động chủ yếu:
Một là, định hướng thông tin, dẫn dắt nhận thức: Một thủ đoạn phổ biến là lựa chọn, sắp xếp, nhấn mạnh và lặp lại những thông tin có lợi cho một mục đích nhất định, đồng thời bỏ qua những thông tin khác. Thông tin được sử dụng không nhất thiết là thông tin giả. Một sự việc có thật vẫn có thể bị làm cho sai lệch nếu bị cắt khỏi bối cảnh, chỉ đưa ra một phần sự việc hoặc cố tình giải thích theo hướng phiến diện. Vì vậy, khi xem xét một thông tin cần nhìn cả những gì được nói và những gì bị bỏ qua; không chỉ xem nội dung mà còn phải xem cách đưa tin và mục đích của việc đưa tin.
Hai là, phát tán thông tin giả, sai lệch, bóp méo sự thật: Thông tin sai có thể được tạo ra bằng nhiều cách: bịa đặt hoàn toàn, trộn thật với giả, cắt ghép hình ảnh, âm thanh, video, lấy tài liệu có thật nhưng giải thích sai hoặc ghép những sự việc không liên quan. Trong môi trường mạng, thông tin sai lan truyền rất nhanh. Có trường hợp cố tình đưa ra quá nhiều thông tin trái chiều, thật giả lẫn lộn, khiến người đọc hoang mang, nghi ngờ, dẫn đến tâm lý “không biết tin ai”. Tác hại không chỉ nằm ở một thông tin sai mà còn ở việc làm suy giảm khả năng phân biệt đúng - sai, thật - giả.
Ba là, đánh vào cảm xúc, kích động tâm lý đám đông: Những thông tin gây sợ hãi, phẫn nộ, bất mãn, lo âu hoặc căm ghét thường dễ thu hút sự chú ý và lan truyền nhanh. Nếu được sử dụng có chủ đích, cảm xúc có thể khiến người tiếp nhận phản ứng trước khi kịp kiểm chứng. Tuy nhiên, cần phân biệt bức xúc chính đáng trước tham nhũng, tiêu cực, sai phạm với hành vi cố tình kích động. Điều cần đấu tranh là việc lợi dụng những vấn đề có thật, kết hợp thông tin sai lệch, xuyên tạc, suy diễn để kích động, gây chia rẽ, đẩy tâm lý xã hội theo hướng cực đoan.
Bốn là, khoét sâu những khác biệt trong xã hội: Khác biệt về vùng miền, dân tộc, tôn giáo, thế hệ, nghề nghiệp, thu nhập, lối sống hay quan điểm là điều bình thường. Nhưng nếu bị lợi dụng, khác biệt có thể bị biến thành định kiến; bất đồng thành đối đầu; tranh luận thành công kích, thù ghét. Cần phân biệt những mâu thuẫn, bất đồng vốn có trong xã hội với việc cố tình lợi dụng những khác biệt đó để gây chia rẽ. Một xã hội vững mạnh không phải là xã hội không có khác biệt, mà là xã hội biết giải quyết khác biệt bằng pháp luật, đối thoại và đồng thuận.
Năm là, xuyên tạc lịch sử, văn hóa và những giá trị chung: Lịch sử, văn hóa, truyền thống và những giá trị chung là nền tảng quan trọng tạo nên bản sắc và sự gắn kết dân tộc. Đây cũng là những lĩnh vực dễ bị lợi dụng để tác động vào tư tưởng. Một sai phạm của cá nhân có thể bị suy rộng thành khuyết điểm của cả tập thể; hạn chế của một thời kỳ bị đẩy thành sự phủ nhận cả giai đoạn lịch sử; một vụ việc cụ thể bị lợi dụng để phủ nhận những giá trị đã được xây dựng qua nhiều thế hệ.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không có nghĩa là né tránh khuyết điểm hay không được phê bình. Phải nhìn thẳng vào sự thật, thừa nhận hạn chế, sửa chữa yếu kém và bảo vệ những giá trị đúng đắn bằng sự thật và thực tiễn.
Sáu là, làm suy giảm niềm tin: Một thủ đoạn nguy hiểm là liên tục gieo tâm lý rằng không có nguồn tin nào đáng tin, mọi cơ quan đều thiếu minh bạch, mọi chuyên gia đều bị chi phối, mọi thông tin chính thức đều không có giá trị. Nếu kéo dài, tâm lý này dễ làm người dân hoài nghi cực đoan, khó phân biệt thông tin đúng với tin đồn, suy diễn. Nhưng niềm tin không thể được củng cố chỉ bằng tuyên truyền; phải bằng sự minh bạch, trách nhiệm, chất lượng thông tin và hiệu quả giải quyết công việc thực tế.
Bảy là, lợi dụng người có ảnh hưởng và các cộng đồng trên mạng: Người có uy tín, chuyên gia, blogger, YouTuber, TikToker và các cộng đồng trên mạng có khả năng tác động lớn đến dư luận. Một thông tin được người có ảnh hưởng truyền tải có thể lan rộng rất nhanh. Tuy nhiên, không thể chỉ vì một người có quan điểm khác hoặc thường xuyên phê bình mà quy kết họ là lực lượng chống phá. Muốn xác định hoạt động có tổ chức phải có căn cứ về sự liên hệ, phối hợp, lợi ích hoặc những dấu hiệu rõ ràng khác.
Tám là, phối hợp, khuếch đại thông tin trên nhiều nền tảng: Một thông tin từ một tài khoản có thể nhanh chóng được sao chép, đăng lại trên nhiều nền tảng, tạo cảm giác như có rất nhiều người, nhiều nguồn cùng nói một điều. Nhưng nhiều tài khoản không có nghĩa là nhiều nguồn độc lập. Nội dung có thể bắt nguồn từ cùng một nguồn hoặc được nhiều tài khoản cùng chia sẻ nhằm làm cho thông tin lan rộng. AI càng làm cho việc sao chép, viết lại, tạo hình ảnh, âm thanh, video trở nên dễ dàng hơn.
Chín là, lợi dụng những vấn đề, vụ việc có thật: Tham nhũng, tiêu cực, sai phạm, tai nạn, thiên tai, các vụ án lớn hay những chính sách còn bất cập đều là những vấn đề xã hội quan tâm. Đây cũng là những vấn đề có thể bị lợi dụng để xuyên tạc, kích động, chia rẽ. Điều quan trọng là phải nhìn thẳng vào sự thật: sai phạm phải được xử lý, bức xúc chính đáng phải được lắng nghe, chính sách bất cập phải được xem xét, sửa đổi. Đồng thời, kiên quyết đấu tranh với việc lợi dụng những vấn đề có thật để xuyên tạc, quy chụp và phủ nhận cực đoan.
Mười là, tác động vào cách con người suy nghĩ và lựa chọn: Với dữ liệu lớn, AI và các nền tảng số, thông tin ngày càng có khả năng được lựa chọn, điều chỉnh phù hợp với từng nhóm người, thậm chí từng cá nhân. Nếu bị lợi dụng, cách thức này có thể từng bước làm thay đổi nhận thức, củng cố định kiến và tác động đến quyết định của người tiếp nhận. Vì vậy, bảo vệ an ninh tư tưởng không chỉ là phát hiện, xử lý thông tin xấu mà còn phải nâng cao khả năng tự nhận biết, tự kiểm chứng và tư duy độc lập của mỗi người.
2. Nhận diện đúng thủ đoạn là để đấu tranh đúng, nhưng căn cơ vẫn là xây dựng sức mạnh từ bên trong xã hội. Mỗi người cần có thói quen kiểm tra nguồn tin, đối chiếu thông tin, không vội tin và chia sẻ những nội dung gây sốc, kích động. Các cơ quan, tổ chức phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, minh bạch; những vấn đề người dân quan tâm phải được giải đáp, những sai phạm phải được xử lý. Cùng với đó, cần xây dựng văn hóa tranh luận lành mạnh, phân biệt phản biện với xuyên tạc, góp ý với kích động; nâng cao khả năng nhận biết hình ảnh, âm thanh, video giả do AI tạo ra. Niềm tin không thể chỉ được tạo dựng bằng lời nói, mà phải bằng việc làm, bằng hiệu quả, sự công khai và trách nhiệm.
Bảo vệ an ninh tư tưởng trong kỷ nguyên mới phải chủ động từ sớm, từ xa; kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa đấu tranh với thông tin xấu độc và củng cố những giá trị tốt đẹp trong xã hội. Cần tránh cả hai khuynh hướng: xem nhẹ nguy cơ tác động, phá hoại tư tưởng; hoặc quy chụp mọi ý kiến khác biệt, phản biện và hoài nghi thành chống phá. Một xã hội vững mạnh không phải là xã hội không có tranh luận. Một nền tảng tư tưởng vững chắc không phải là nền tảng không chịu sự chất vấn. Sức mạnh nằm ở khả năng đối diện với thông tin đa chiều bằng bản lĩnh, kiểm chứng bằng sự thật, phản biện bằng lý lẽ và giải quyết những vấn đề thực tiễn bằng hiệu quả.
An ninh tư tưởng vững chắc không phải là không có khác biệt, mà là đủ bản lĩnh để tiếp nhận khác biệt, đủ năng lực để phân biệt đúng - sai và đủ sức đề kháng để không bị thao túng. Đó là yêu cầu quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố đồng thuận xã hội và giữ vững an ninh, ổn định trong kỷ nguyên mới.