Việc người dân chủ động tìm hiểu, tham gia góp ý đối với dự thảo pháp luật là quyền và trách nhiệm của công dân, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm pháp luật ngày càng phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Tuy nhiên, bên cạnh những thông tin được đăng tải đầy đủ, chính xác, trên không gian mạng cũng xuất hiện những nội dung cắt xén thông tin, đánh tráo khái niệm, suy diễn phạm vi điều chỉnh hoặc thổi phồng tác động của chính sách, có thể khiến người tiếp nhận hiểu chưa đầy đủ, thậm chí sai lệch về nội dung dự thảo.
Do đó, mỗi người dân cần chủ động nhận diện, kiểm chứng thông tin trước khi tiếp nhận và chia sẻ.
1. Cần phân biệt rõ “dự thảo, đề xuất” với “quy định pháp luật đã có hiệu lực”
Một trong những cách diễn giải dễ gây nhầm lẫn là biến nội dung đang được đề xuất trong dự thảo thành quy định pháp luật đã chính thức được ban hành.
Theo các thông tin được công bố về Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), dự thảo đề xuất bổ sung 09 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực như bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tài sản mã hóa, môi trường, khai thác thủy sản, dữ liệu cá nhân, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tội phạm có tổ chức.
Cần hiểu đúng rằng đây là nội dung của dự thảo đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và lấy ý kiến, không thể đồng nhất với một quy định đã có hiệu lực thi hành.
Việc một nội dung được đưa vào dự thảo để nghiên cứu, đề xuất cũng không đồng nghĩa với việc nội dung đó đã trở thành quy định bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân.
Đây là vấn đề đặc biệt cần lưu ý khi tiếp nhận những thông tin trên mạng xã hội sử dụng các cách diễn đạt như “đã chính thức cấm”, “đã thành tội”, “sẽ bị xử lý hình sự”... nhưng không dẫn nguồn hoặc không làm rõ tình trạng pháp lý của văn bản.
2. Không thể suy diễn rằng mọi hành vi trong một lĩnh vực đều bị xử lý hình sự
Một cách diễn giải khác là lấy tên của một tội danh hoặc một hành vi được đề xuất rồi suy rộng thành toàn bộ hoạt động trong lĩnh vực đó.
Chẳng hạn, đối với đề xuất liên quan đến xâm phạm dữ liệu cá nhân, không thể từ việc nghiên cứu bổ sung quy định hình sự mà suy diễn rằng mọi hành vi thu thập, lưu trữ, sử dụng hoặc chia sẻ dữ liệu cá nhân đều mặc nhiên bị xử lý hình sự.
Tương tự, việc nghiên cứu quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa không đồng nghĩa với việc mọi hoạt động liên quan đến tài sản mã hóa đều bị coi là hành vi phạm tội.
Trách nhiệm hình sự phải được xác định trên cơ sở hành vi cụ thể và đầy đủ các dấu hiệu, điều kiện theo quy định của pháp luật hình sự, không thể chỉ căn cứ vào một từ khóa hoặc một cách diễn giải trên mạng xã hội.
3. Không đánh đồng tranh chấp, vi phạm pháp luật thông thường với hành vi phạm tội
Đối với đề xuất về vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, việc chỉ nhấn mạnh các cụm từ như “tội danh mới”, “xử lý hình sự” mà không đề cập đến hành vi và điều kiện áp dụng có thể khiến người đọc hiểu rằng mọi tranh chấp giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng đều có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự.
Đây là cách hiểu chưa đầy đủ.
Trong hệ thống pháp luật, mỗi hành vi vi phạm được xem xét trên cơ sở tính chất, mức độ, hậu quả và các điều kiện pháp lý cụ thể. Không phải mọi tranh chấp hoặc mọi vi phạm đều thuộc phạm vi xử lý hình sự.
Vì vậy, khi tiếp cận các thông tin liên quan đến dự thảo, người dân cần đọc đầy đủ nội dung, không nên chỉ dựa vào tiêu đề hoặc một đoạn thông tin được tách riêng khỏi bối cảnh.
4. Không thổi phồng phạm vi của các quy định về môi trường và khai thác thủy sản
Đối với đề xuất liên quan đến vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường, cần đặc biệt tránh cách diễn giải theo hướng mọi hành vi vi phạm về môi trường đều sẽ bị xử lý hình sự.
Việc xác định trách nhiệm pháp lý phải căn cứ vào hành vi cụ thể, tính chất, mức độ và các điều kiện được pháp luật quy định.
Tương tự, đối với đề xuất về khai thác thủy sản trái phép, không nên từ một số hành vi vi phạm cụ thể suy diễn thành việc hoạt động đánh bắt, sản xuất thủy sản hợp pháp nói chung sẽ bị xử lý hình sự.
Việc phân biệt giữa hoạt động hợp pháp và hành vi vi phạm pháp luật là yếu tố quan trọng để tránh gây tâm lý hoang mang, nhất là đối với người dân hoạt động trong lĩnh vực thủy sản.
5. Cẩn trọng với những nội dung có tính chất chuyên biệt
Đối với các đề xuất liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đây là những nội dung có tính chất chuyên biệt, gắn với yêu cầu phòng ngừa và đấu tranh đối với những nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng.
Việc chỉ trích dẫn tên tội danh mà không làm rõ đối tượng, hành vi và phạm vi điều chỉnh có thể khiến người đọc hình thành cách hiểu rộng hơn so với nội dung thực tế của quy định.
Tương tự, đối với đề xuất về thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, cần tránh đánh đồng giữa các hội, nhóm, cộng đồng hoạt động hợp pháp với nhóm tội phạm.
Việc xác định một hành vi có thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật hình sự hay không phải được xem xét trên cơ sở những dấu hiệu pháp lý cụ thể, không thể chỉ dựa vào việc một người có tham gia một nhóm, cộng đồng hay tổ chức nào đó.
Thông tin sai lệch được đăng tải trên mạng xã hội về nội dung Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi)
6. “Một phần sự thật” không thể thay thế cho toàn bộ nội dung pháp luật
Điểm đáng lưu ý là thông tin sai lệch không phải lúc nào cũng được tạo ra từ một thông tin hoàn toàn bịa đặt.
Có trường hợp thông tin ban đầu là có thật, nhưng khi bị cắt xén, bỏ bối cảnh, thay đổi cách diễn đạt hoặc gắn thêm những suy diễn chủ quan, nội dung cuối cùng có thể dẫn đến một cách hiểu khác với bản chất của vấn đề.
Một tiêu đề gây chú ý hoặc một đoạn video ngắn có thể được chia sẻ rất nhanh, trong khi người tiếp nhận không có điều kiện hoặc không dành thời gian kiểm tra toàn bộ văn bản gốc.
Đây là lý do mỗi người cần nâng cao kỹ năng tiếp nhận thông tin, đặc biệt đối với những vấn đề pháp luật có tác động rộng đến đời sống xã hội.
7. Một số dấu hiệu cần lưu ý khi tiếp nhận thông tin về pháp luật
Người dân cần thận trọng với những nội dung:
- Không dẫn nguồn văn bản hoặc nguồn thông tin chính thống;
- Chỉ trích dẫn một câu, một đoạn nhưng không cung cấp đầy đủ bối cảnh;
- Đồng nhất dự thảo với luật đã được ban hành và có hiệu lực;
- Dùng một trường hợp cụ thể để khái quát thành quy định áp dụng cho tất cả mọi người;
Sử dụng các từ ngữ tuyệt đối như “tất cả”, “bất kỳ”, “chắc chắn” nhưng không viện dẫn căn cứ pháp lý;
Đưa ra kết luận chắc chắn đối với những nội dung vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, lấy ý kiến và hoàn thiện.
Khi gặp những thông tin như trên, người sử dụng mạng xã hội cần bình tĩnh kiểm chứng, không vội vàng tin tưởng hoặc chia sẻ khi chưa xác định được nguồn gốc và tính chính xác.
8. Chủ động kiểm chứng trước khi chia sẻ
Trong môi trường thông tin hiện nay, mỗi người dân không chỉ là người tiếp nhận mà còn có thể trở thành người lan truyền thông tin. Một nội dung chưa được kiểm chứng, nếu được chia sẻ nhiều lần, có thể tạo ra nhận thức sai lệch trong cộng đồng.
Vì vậy, mỗi người hãy hình thành thói quen:
“Đọc kỹ trước khi tin – kiểm chứng trước khi chia sẻ – chịu trách nhiệm với thông tin mình đăng tải.”
Đối với những vấn đề liên quan đến pháp luật, chính sách, người dân nên ưu tiên tiếp cận thông tin từ các cơ quan có thẩm quyền; đọc đầy đủ văn bản và phân biệt rõ giữa quy định pháp luật hiện hành, nội dung đang được đề xuất trong dự thảo và các ý kiến bình luận, phân tích cá nhân.
Việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự là quá trình xây dựng pháp luật quan trọng, được thực hiện theo trình tự, thủ tục luật định và có sự tham gia, góp ý của các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và Nhân dân. Theo thông tin được công bố, Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) năm 2026 được xây dựng nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới, đồng thời bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật.
Mỗi người dân hãy là một người sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm: không để thông tin bị cắt xén thay thế cho sự thật; không để suy diễn thay thế cho quy định pháp luật; không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng.
Chủ động tìm hiểu, bình tĩnh kiểm chứng và chia sẻ thông tin chính xác chính là góp phần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân, tổ chức./.