Phương thức, thủ đoạn hoạt động của các đối tượng thường diễn ra qua các bước sau:
Thứ nhất, thu thập thông tin, dữ liệu cá nhân của nạn nhân: Các đối tượng tìm kiếm, thu thập hình ảnh khuôn mặt, ảnh chân dung, video cá nhân, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, thông tin nghề nghiệp, nơi công tác và các mối quan hệ gia đình, bạn bè của người dân. Nguồn dữ liệu có thể được lấy từ các trang mạng xã hội ở chế độ công khai, tài khoản cá nhân, các hội nhóm trực tuyến hoặc từ dữ liệu bị lộ, bị đánh cắp, mua bán trái phép. Đối tượng thường chú ý đến những người có điều kiện kinh tế, có địa vị xã hội, có uy tín hoặc giữ vị trí công tác nhất định, trong đó có cán bộ, đảng viên, lãnh đạo các cơ quan, đơn vị và địa phương. Tuy nhiên, bất kỳ ai sử dụng mạng xã hội cũng có thể trở thành mục tiêu của loại tội phạm này.
Thứ hai, sử dụng công nghệ để cắt ghép, tạo dựng hình ảnh và video giả mạo: Sau khi thu thập được hình ảnh của nạn nhân, các đối tượng sử dụng phần mềm chỉnh sửa hình ảnh, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc các công cụ tạo nội dung giả để ghép khuôn mặt nạn nhân vào hình ảnh, video khỏa thân, nhạy cảm hoặc có nội dung đồi trụy. Các sản phẩm giả mạo này có thể được tạo dựng tương đối giống người thật, khiến người xem khó phân biệt nếu chỉ nhìn qua hình ảnh hoặc video. Đáng lưu ý, việc hình ảnh, khuôn mặt xuất hiện trong một video nhạy cảm không đồng nghĩa với việc người đó thực sự tham gia hoặc thực hiện hành vi được thể hiện trong video.
Thứ ba, các đối tượng liên hệ, gửi hình ảnh giả mạo để uy hiếp tinh thần nạn nhân: Khi đã có hình ảnh, video được cắt ghép, các đối tượng sử dụng số điện thoại không chính chủ, SIM rác, tài khoản ảo, email ẩn danh hoặc các ứng dụng như Telegram, Viber… liên hệ với nạn nhân. Chúng gửi kèm hình ảnh, video giả mạo, đồng thời đưa ra những lời lẽ đe dọa như sẽ gửi hình ảnh cho người thân, bạn bè, đồng nghiệp, cơ quan nơi nạn nhân công tác hoặc đăng tải công khai lên mạng xã hội. Mục đích là khiến nạn nhân hoang mang, xấu hổ, lo sợ ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, uy tín và các mối quan hệ cá nhân. Để tăng sức ép, các đối tượng có thể nêu chính xác tên tuổi, nơi làm việc, số điện thoại hoặc tên người thân của nạn nhân. Việc biết một số thông tin cá nhân khiến lời đe dọa có vẻ đáng tin, nhưng không có nghĩa đối tượng nắm giữ những thông tin bí mật hoặc có khả năng thực hiện mọi lời đe dọa.
Thứ tư, các đối tượng đưa ra yêu cầu chuyển tiền để đổi lấy việc không phát tán hình ảnh: Sau khi tạo tâm lý sợ hãi, các đối tượng yêu cầu nạn nhân chuyển một khoản tiền nhất định để chúng không đăng tải, phát tán hình ảnh, video giả mạo. Hình thức thanh toán có thể là chuyển khoản ngân hàng vào tài khoản được chỉ định hoặc dưới dạng tiền điện tử USDT. Đối tượng có thể yêu cầu chuyển tiền trong thời gian ngắn, liên tục thúc ép, đe dọa sẽ phát tán ngay nếu nạn nhân chậm trễ. Khi nạn nhân đã chuyển tiền, chúng có thể tiếp tục đưa ra những yêu cầu mới, viện nhiều lý do khác nhau để buộc nạn nhân chuyển thêm tiền. Vì vậy, việc chuyển tiền không bảo đảm hình ảnh sẽ được xóa bỏ hoặc lời đe dọa sẽ chấm dứt.
Đáng lưu ý, các đối tượng thường lợi dụng các ứng dụng liên lạc và biện pháp che giấu danh tính để gây khó khăn cho việc xác minh. Cụ thể: Các đối tượng thường sử dụng tài khoản ảo, email được tạo bằng thông tin không xác thực hoặc các ứng dụng nhắn tin có tính năng tự xóa, thu hồi tin nhắn nhằm hạn chế việc lưu giữ chứng cứ. Chúng có thể yêu cầu nạn nhân chuyển sang một nền tảng liên lạc khác, không trao đổi qua điện thoại thông thường hoặc không thông báo cho bất kỳ ai. Việc sử dụng các phương thức liên lạc này nhằm che giấu danh tính, hạn chế để lại dấu vết và gây khó khăn cho công tác xác minh, điều tra của cơ quan chức năng.
Một trong những yếu tố khiến thủ đoạn này phát huy tác dụng là các đối tượng lợi dụng tâm lý xấu hổ, lo sợ của nạn nhân để khống chế tâm lý. Nhiều nạn nhân sợ bị hiểu lầm, sợ ảnh hưởng đến gia đình, công việc và uy tín cá nhân nên thường có xu hướng âm thầm giải quyết, không chia sẻ với người thân, không trình báo cơ quan Công an và làm theo yêu cầu của đối tượng. Các đối tượng lợi dụng chính sự im lặng đó để tiếp tục đe dọa, gây sức ép và yêu cầu chuyển thêm tiền. Trong khi đó, hình ảnh, video có thể hoàn toàn là sản phẩm giả mạo, được tạo ra nhằm mục đích uy hiếp, chiếm đoạt tài sản.
Để chủ động phòng ngừa, ngăn chặn loại tội phạm và hành vi vi phạm pháp luật này, Công an xã Hiệp Cường đề nghị toàn thể Nhân dân thực hiện tốt một số nội dung sau:
Một là, nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân; hạn chế đăng tải công khai hình ảnh, video, thông tin cá nhân và thông tin gia đình trên mạng xã hội. Không tùy tiện cung cấp dữ liệu cá nhân, hình ảnh khuôn mặt cho các ứng dụng, đường link hoặc tài khoản không rõ nguồn gốc.
Hai là, khi nhận được tin nhắn, cuộc gọi đe dọa bằng hình ảnh nhạy cảm, tuyệt đối bình tĩnh, không hoang mang, không làm theo yêu cầu và không chuyển tiền cho đối tượng dưới bất kỳ hình thức nào. Không tiếp tục trao đổi hoặc truy cập đường link đáng ngờ theo hướng dẫn của đối tượng.
Ba là, chủ động lưu giữ bằng chứng như tin nhắn, hình ảnh, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, địa chỉ tài khoản mạng xã hội và các thông tin liên quan. Không vội xóa dữ liệu, không tự ý phát tán hình ảnh nhạy cảm, tránh làm ảnh hưởng thêm đến bản thân và người khác.
Bốn là, kịp thời trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất để được hướng dẫn, hỗ trợ và xử lý theo quy định của pháp luật. Đồng thời, cảnh giác trước các dịch vụ tự nhận có thể gỡ bỏ hình ảnh, xóa dữ liệu hoặc lấy lại tiền nhưng yêu cầu nạn nhân chuyển phí trước.
Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, đe dọa, cưỡng đoạt tài sản trên không gian mạng, hãy kịp thời thông báo cho lực lượng Công an để phối hợp xác minh, xử lý. Mỗi người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác, chủ động bảo vệ thông tin cá nhân và sử dụng mạng xã hội an toàn, có trách nhiệm, tích cực phối hợp phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và vi phạm pháp luật trên không gian mạng, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn./.