Khi mâu thuẫn học đường vượt qua giới hạn
Trường học là môi trường giáo dục, nơi học sinh được trang bị kiến thức, rèn luyện đạo đức, hình thành nhân cách và học cách ứng xử có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng. Tuy nhiên, những mâu thuẫn trong học tập, sinh hoạt, quan hệ bạn bè nếu không được giải quyết kịp thời, đúng cách có thể dẫn đến lời nói xúc phạm, đe dọa, xô xát, thậm chí là hành vi xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người khác.
Đáng lo ngại, bạo lực học đường không chỉ xảy ra giữa học sinh với nhau mà còn có thể biểu hiện qua thái độ thiếu tôn trọng thầy cô, hành vi chống đối, xúc phạm hoặc sử dụng vũ lực để giải quyết bất đồng. Những hành vi tưởng chừng xuất phát từ phút nóng giận, bồng bột có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho người bị hại, ảnh hưởng đến môi trường giáo dục và làm gián đoạn quá trình học tập, phát triển của chính người vi phạm.
Ở lứa tuổi thanh thiếu niên, khả năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn và nhận thức về hậu quả hành vi vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Nếu thiếu sự quan tâm, định hướng của gia đình, nhà trường và những người xung quanh, các em có thể hình thành cách ứng xử lệch chuẩn, coi việc dùng sức mạnh để áp đặt người khác là cách giải quyết vấn đề.
Cần nhận thức rõ rằng, bạo lực không phải là cách thể hiện bản lĩnh hay khẳng định vị thế. Sự nóng giận nhất thời không thể biện minh cho hành vi xâm phạm người khác. Mỗi học sinh cần biết kiềm chế cảm xúc, tôn trọng sự khác biệt, giải quyết bất đồng bằng đối thoại và tìm kiếm sự hỗ trợ của thầy cô, cha mẹ khi gặp khó khăn.
Nhận thức đầy đủ về hậu quả pháp lý và tác động trên không gian mạng
Bên cạnh những tổn thương về thể chất, tinh thần và những ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình học tập, bạo lực học đường còn có thể kéo theo những hệ quả pháp lý nghiêm trọng. Tùy tính chất, mức độ hành vi, hậu quả xảy ra và các điều kiện theo quy định của pháp luật, người thực hiện hành vi có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Đối với người chưa thành niên, việc xem xét trách nhiệm pháp lý phải căn cứ vào độ tuổi, loại hành vi, mức độ vi phạm và các quy định pháp luật có liên quan.
Do đó, không thể xem việc sử dụng vũ lực, xúc phạm hay đe dọa người khác trong môi trường học đường chỉ là chuyện riêng giữa học sinh với nhau. Mỗi hành vi vượt quá giới hạn đều có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác và kéo theo những hậu quả mà người thực hiện phải chịu trách nhiệm.
Đáng chú ý, khi một vụ việc bạo lực bị quay video, chụp ảnh và phát tán trên mạng xã hội, tổn thương của người bị hại có thể tiếp tục kéo dài. Những hình ảnh nhạy cảm bị chia sẻ, bình luận, chế giễu hoặc khai thác để câu tương tác có thể xâm phạm quyền riêng tư, danh dự, nhân phẩm của người liên quan, khiến các em phải chịu thêm áp lực tâm lý ngay cả khi vụ việc đã kết thúc.
Việc tiếp nhận thường xuyên các nội dung bạo lực, những bình luận cổ súy hành vi hung hãn hoặc tâm lý đám đông trên không gian mạng cũng có thể tác động tiêu cực đến nhận thức, hành vi của thanh thiếu niên. Nếu thiếu kỹ năng chọn lọc thông tin và định hướng đúng đắn, một số em có thể bắt chước hành vi lệch chuẩn, xem nhẹ hậu quả hoặc coi việc quay phim, phát tán cảnh xô xát là cách thu hút sự chú ý.
Vì vậy, mỗi người sử dụng mạng xã hội cần có trách nhiệm với nội dung mình đăng tải, chia sẻ và bình luận. Không quay, phát tán hoặc tiếp tay lan truyền hình ảnh bạo lực nhằm chế giễu, xúc phạm người khác; không cổ súy, kích động hay biến nỗi đau của người bị hại thành công cụ câu lượt xem, lượt thích. Khi phát hiện nội dung có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cần thông báo cho cơ quan chức năng để được xem xét, xử lý theo quy định.
Chung tay phòng ngừa bạo lực học đường
Để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, hạn chế nguy cơ phát sinh bạo lực học đường, cần phát huy trách nhiệm của từng cá nhân, gia đình, nhà trường và cộng đồng.
Đối với học sinh: Chủ động rèn luyện đạo đức, lối sống, kỹ năng giao tiếp và kiểm soát cảm xúc; tôn trọng thầy cô, bạn bè, chấp hành nội quy nhà trường và quy định của pháp luật. Khi xảy ra mâu thuẫn, cần bình tĩnh trao đổi, không đe dọa, xúc phạm hoặc sử dụng vũ lực. Nếu bị bắt nạt, đe dọa hoặc chứng kiến hành vi bạo lực, cần kịp thời thông báo cho giáo viên, gia đình hoặc người có trách nhiệm để được hỗ trợ, ngăn chặn. Đồng thời, sử dụng mạng xã hội có văn hóa, không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng, hình ảnh bạo lực hoặc nội dung xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Đối với phụ huynh: Quan tâm đến đời sống tinh thần, diễn biến tâm lý, các mối quan hệ và hoạt động trên không gian mạng của con em; chủ động trò chuyện, lắng nghe, hướng dẫn các em giải quyết mâu thuẫn bằng phương pháp phù hợp. Không sử dụng bạo lực trong giáo dục con, không bao che hành vi sai trái; phối hợp chặt chẽ với nhà trường khi phát hiện dấu hiệu bất thường để kịp thời có biện pháp hỗ trợ, giáo dục.
Đối với nhà trường: Tăng cường giáo dục đạo đức, pháp luật, kỹ năng sống và kỹ năng giải quyết xung đột; phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm, bộ phận tư vấn tâm lý học đường trong nắm bắt tình hình, phát hiện sớm các mâu thuẫn. Thiết lập cơ chế tiếp nhận thông tin thuận tiện, bảo đảm học sinh có thể phản ánh khi bị đe dọa, bắt nạt hoặc chứng kiến hành vi bạo lực. Khi xảy ra vụ việc, cần kịp thời bảo vệ học sinh, phối hợp với gia đình và cơ quan chức năng để xử lý phù hợp, không để mâu thuẫn kéo dài hoặc tiếp tục phát sinh hậu quả.
Đối với cộng đồng: Mỗi người cần nâng cao trách nhiệm trong xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh; không thờ ơ trước hành vi bạo lực, không cổ súy hoặc phát tán nội dung gây tổn thương cho người khác. Khi phát hiện vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cần chủ động cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng, góp phần ngăn chặn kịp thời và bảo vệ người bị hại.
Bạo lực học đường không thể được ngăn chặn chỉ bằng những lời nhắc nhở sau mỗi vụ việc mà cần bắt đầu từ sự quan tâm, giáo dục và hành động cụ thể hằng ngày. Mỗi gia đình hãy là điểm tựa để con em chia sẻ; mỗi nhà trường hãy là môi trường an toàn để học sinh phát triển; mỗi người dân hãy cùng lan tỏa cách ứng xử nhân văn, tôn trọng pháp luật./.