Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực mà các đối tượng tội phạm công nghệ cao không ngừng nghiên cứu, thay đổi phương thức, thủ đoạn để đối phó, tìm cách thực hiện các hành vi phạm tội.

Thời gian gần đây, lực lượng Công an đã liên tiếp phát hiện, triệt phá nhiều vụ án nghiêm trọng liên quan đến tội phạm công nghệ cao. Đáng chú ý, Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố nhóm đối tượng sản xuất, mua bán phần mềm độc hại hỗ trợ qua mặt các lớp xác thực trong giao dịch ngân hàng nhằm chiếm đoạt tài sản; Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây thu thập, mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng và sử dụng công cụ công nghệ cao để trục lợi. Hai vụ án cho thấy tội phạm mạng đang chuyển từ các hành vi lừa đảo trực tuyến đơn lẻ sang nghiên cứu, phát triển và sử dụng các công cụ công nghệ kết hợp với việc khai thác dữ liệu cá nhân để thực hiện hành vi phạm tội một cách chuyên nghiệp, có tổ chức.

Nhận diện phương thức, thủ đoạn của các đối tượng

Theo kết quả điều tra, các đối tượng đã nghiên cứu, phát triển và sử dụng phần mềm có khả năng chiếm quyền điều khiển một số chức năng trên thiết bị di động của người dùng. Khi thực hiện giao dịch ngân hàng, phần mềm này có khả năng can thiệp vào quá trình xác thực trên thiết bị, hỗ trợ qua mặt một số bước kiểm tra bảo mật để tạo điều kiện thực hiện các giao dịch trái phép.

Đáng chú ý, phần mềm chỉ là một mắt xích trong chuỗi hoạt động phạm tội. Trước đó, các đối tượng thường thu thập hoặc mua bán trái phép dữ liệu cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng, số điện thoại; đồng thời phát tán ứng dụng độc hại nhằm chiếm quyền kiểm soát thiết bị của nạn nhân. Khi đã có đủ dữ liệu và quyền kiểm soát cần thiết, chúng sử dụng các công cụ công nghệ để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, rửa tiền, đánh bạc trực tuyến và các hoạt động phạm pháp khác.

Từ thực tiễn điều tra cho thấy, các đối tượng không chủ yếu tấn công trực tiếp vào hệ thống của ngân hàng mà tập trung khai thác dữ liệu cá nhân và sự chủ quan của người sử dụng. Dữ liệu cá nhân đang trở thành "nguyên liệu đầu vào" để tội phạm công nghệ cao xây dựng các kịch bản lừa đảo và thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật. Vì vậy, cùng với các giải pháp bảo mật của các tổ chức tín dụng, mỗi người dân cần chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân, tài khoản và thiết bị điện tử của mình để hạn chế nguy cơ bị các đối tượng lợi dụng.

Cảnh giác với các dấu hiệu bất thường

Để phòng ngừa nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm công nghệ cao, người dân cần tuyệt đối không cài đặt ứng dụng từ các đường dẫn hoặc nguồn không chính thống; không cấp quyền truy cập camera, màn hình hoặc quyền điều khiển thiết bị cho các ứng dụng không rõ nguồn gốc; không cung cấp thông tin đăng nhập, mã OTP, dữ liệu sinh trắc học hoặc hình ảnh giấy tờ tùy thân cho người khác dưới bất kỳ hình thức nào.

Khi điện thoại xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mất sóng SIM, nhận được yêu cầu xác thực giao dịch ngoài ý muốn hoặc tài khoản ngân hàng phát sinh giao dịch không do mình thực hiện, cần nhanh chóng liên hệ với ngân hàng, nhà mạng và cơ quan Công an để được hỗ trợ, xử lý kịp thời. Đồng thời, chỉ tải ứng dụng từ các kho ứng dụng chính thức, không sử dụng phần mềm bẻ khóa (crack), thường xuyên cập nhật hệ điều hành và ứng dụng trên thiết bị, hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân trên môi trường mạng nhằm giảm thiểu nguy cơ bị các đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi phạm tội.

Nâng cao trách nhiệm trong bảo vệ dữ liệu và an ninh mạng

Trong bối cảnh dữ liệu được ví như "tài nguyên mới" của nền kinh tế số, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là bảo vệ quyền riêng tư mà còn là bảo vệ tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi công dân. Bên cạnh sự chủ động của người dân, các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số cần tiếp tục tăng cường các giải pháp bảo vệ dữ liệu, nâng cao năng lực giám sát, phát hiện giao dịch bất thường, kịp thời khắc phục các nguy cơ mất an toàn thông tin và đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm công nghệ cao.

Lực lượng Công an tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong công tác bảo đảm an ninh mạng, chủ động phát hiện, đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, mua bán, phát tán công cụ phục vụ hoạt động phạm tội trên không gian mạng. Chỉ khi cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân cùng nâng cao trách nhiệm, chủ động xây dựng "lá chắn số" từ chính mỗi thiết bị, mỗi tài khoản và mỗi dữ liệu cá nhân, chúng ta mới có thể hạn chế hiệu quả các nguy cơ, bảo vệ thành quả chuyển đổi số và giữ vững an ninh, trật tự trong tình hình mới.

Nguyễn Tuấn Đạt - Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Hưng Yên.