Phát triển công dân số là chủ trương chiến lược, có ý nghĩa quan trọng nhằm thực hiện thành công chiến lược chuyển đổi số quốc gia, trong đó người dân đóng vai trò trung tâm. Để thực hiện thành công chủ trương chiến lược này, cần nhận thức đúng đắn về ý nghĩa, nội dung của công dân số, nhất là trong bối cảnh xuất hiện nhiều luận điệu sai trái, thù địch, xuyên tạc chủ trương này.

1. Phát triển công dân số - trụ cột quan trọng của chuyển đổi số quốc gia

Trước xu thế phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, Đảng, Nhà nước ta đã khẳng định quyết tâm đột phá về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, coi đây là động lực quan trọng, chủ yếu để phát triển đất nước nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Trong đó, chuyển đổi số là quá trình chuyển đổi phương thức hoạt động, quản trị và cung cấp dịch vụ dựa trên công nghệ số, dữ liệu số, hệ thống số, nền tảng số, quy trình số nhằm tạo ra giá trị mới, hiệu quả và minh bạch. Chuyển đổi số quốc gia được thực hiện dựa trên nguyên tắc lấy người dân làm trung tâm với yêu cầu tất yếu là hình thành công dân số, bảo đảm năng lực số của công dân phù hợp với trình độ phát triển của khoa học kỹ thuật, với các tiến bộ khoa học công nghệ. Chỉ khi hình thành được đội ngũ công dân số, có năng lực, trình độ, thích nghi hiệu quả với công nghệ và sử dụng, hưởng thụ các lợi thế mà chuyển đổi số mang lại thì chuyển đổi số quốc gia mới thực sự đạt kết quả như mong muốn.

Thực tiễn kết quả triển khai chuyển đổi số quốc gia thời gian qua cho thấy tình hình phát triển công dân số của Việt Nam vẫn còn những hạn chế nhất định, nhất là về năng lực số, ảnh hưởng nhất định đến quá trình triển khai chuyển đổi số quốc gia. Năng lực số của người dân đang có sự chênh lệch với tiềm năng công nghệ, không khai thác hiệu quả các lợi ích của chuyển đổi số, đồng thời cũng làm ảnh hưởng đến quá trình thu thập, hoàn thiện dữ liệu và chuyển đổi toàn diện các hoạt động lên môi trường số, nhất là việc giải quyết các thủ tục hành chính. Với 65 triệu tài khoản VNeID, trong nửa đầu năm 2025, trên cả nước đã có 1.919/6.061 (32%) thủ tục hành chính thực hiện toàn trình; tuy nhiên trong số đó, có đến 82% thủ tục hành chính toàn trình không phát sinh hồ sơ trực tuyến. Điều này đã tạo nên những “rào cản”, phần nào đó ảnh hưởng đến việc thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã triển khai thành công các chương trình phát triển công dân số với những mô hình đa dạng, mang lại hiệu quả cao trong chuyển đổi số quốc gia. Estonia là quốc gia tiên phong với mô hình “Chính phủ số toàn diện”, đạt 100% dịch vụ công trực tuyến 24/7, tiết kiệm hơn 1.400 năm thời gian làm việc hàng năm. Đặc biệt, chương trình Cư dân điện tử (e-Residency) đã thu hút hơn 100.000 người nước ngoài tham gia, thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo và ứng dụng công nghệ blockchain trong quản lý nhà nước. Đan Mạch luôn ở vị trí dẫn đầu theo Chỉ số phát triển Chính phủ điện tử của Liên Hợp quốc, với cách tiếp cận Điện tử đầu tiên (Digital First) (ưu tiên sử dụng dịch vụ trực tuyến, việc sử dụng giấy tờ chỉ là lựa chọn cuối cùng). Hệ thống định danh số MitID đa dạng và Chương trình Dữ liệu Cơ bản miễn phí đã tạo nền tảng cho chuyển đổi số toàn diện tại Đan Mạch. Hàn Quốc tập trung xây dựng nền kinh tế sáng tạo lấy công dân số làm cốt lõi, với hệ sinh thái khởi nghiệp toàn diện từ giai đoạn ý tưởng đến phát triển mở rộng quốc tế. Chính phủ Hàn Quốc đầu tư mạnh mẽ vào R&D (1,9 tỷ USD năm 2022) và phát triển nguồn nhân lực sáng tạo thông qua các chương trình đào tạo chuyên biệt. Nhật Bản đưa ra khái niệm “Xã hội 5.0” - xã hội đổi mới sáng tạo lấy con người làm trung tâm, tích hợp không gian thực và không gian mạng. Chương trình GIGA của Chính phủ Nhật Bản với ngân sách 2,2 tỷ USD nhằm số hóa toàn diện hệ thống giáo dục, đã góp phần giảm khoảng cách số giữa đô thị và nông thôn.

Yêu cầu thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia cũng như tham khảo kinh nghiệm từ các nước trên thế giới cho thấy, phát triển công dân số thực sự là yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi tất yếu. Trong đó, hoàn thiện thể chế, pháp luật là bước đi đầu tiên nhằm tạo dựng hành lang pháp lý vững chắc quy định rõ địa vị pháp lý, các lợi ích và trách nhiệm của công dân khi tham gia môi trường số, khuyến khích người dân thay đổi thói quen, tích cực tham gia dịch vụ công trực tuyến và các hoạt động chuyển đổi số. Đứng trước yêu cầu đó, vào tháng 12/2025, Bộ Công an đã nghiên cứu, tham mưu trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về phát triển công dân số nhằm hướng tới việc tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, toàn diện đầu tiên tại Việt Nam về công dân số.

2. Những “cơn gió ngược” với chủ trương chiến lược

Ngay khi dự thảo nghị quyết về phát triển công dân số được công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng, bên cạnh các ý kiến hưởng ứng cũng đã xuất hiện không ít luận điệu sai trái, thù địch, xuyên tạc, làm sai lệch nội dung, ý nghĩa của chủ trương phát triển công dân số. Những luận điệu này một phần xuất phát từ sự nhận thức chưa chính xác, hiểu chưa rõ, chưa đúng, chưa toàn diện về chủ trương. Tuy nhiên, cũng có các luận điệu mang tính cố tình, xuất phát từ mục đích chống phá chủ trương phát triển công dân số, cũng chính là chống phá chủ trương chuyển đổi số, chống phá sự phát triển đất nước.

Các luận điệu này cố tình xoáy sâu, tập trung vào nội dung chấm điểm công dân số mà bỏ qua các nội dung khác trong dự thảo nghị quyết, hướng dư luận đến suy nghĩ rằng nghị quyết chỉ quy định duy nhất nội dung chấm điểm công dân. Từ đó, các thế lực thù địch xuyên tạc rằng việc chấm điểm công dân là nhằm tạo ra sự “phân hóa”, “phân chia giai cấp” trong xã hội. Từ đó dẫn tới phân biệt đối xử trong nhân dân.

Một số luận điệu sai trái, thù địch lại cho rằng, việc chấm điểm công dân số là vi phạm quyền con người, quyền công dân, ảnh hưởng đến quyền riêng tư của công dân, can thiệp vào cuộc sống của người dân. Người dân bị “ép buộc” thực hiện các yêu cầu của cơ quan chức năng để đạt điểm công dân số cao, tránh tình trạng bị phân biệt đối xử. Cơ quan nhà nước, trực tiếp là cơ quan Công an không được quyền chấm điểm công dân mà chỉ có trách nhiệm phục vụ nhân dân, việc chấm điểm là một hình thức theo dõi, kiểm soát người dân, đi ngược lại các giá trị tự do, dân chủ. Chúng còn rêu rao rằng, với việc chấm điểm công dân, sắp tới người dân Việt Nam sẽ bị đặt trong một “chiếc lồng”, mọi hành động đều bị theo dõi, hoàn toàn mất tự do.

Có luận điệu cho rằng, việc ban hành quy định về chấm điểm công dân là vấn đề lớn, ảnh hưởng đến quyền công dân nên phải được quy định bởi Quốc hội, việc Bộ Công an đề xuất Chính phủ ban hành Nghị quyết “là vi hiến, lạm quyền”.

Thực tế cho thấy, việc các thế lực thù địch đưa ra nhiều luận điệu sai trái, xuyên tạc về các chủ trương, chính sách mới của Đảng, Nhà nước ta là điều không mới. Đặc biệt, đối với các chủ trương, chính sách có liên quan trực tiếp đến cuộc sống của người dân thì mức độ xuyên tạc, chống phá càng lớn. Thủ đoạn chung là các đối tượng cố tình làm sai lệch mục đích, ý nghĩa của chính sách; cắt ghép một phần trong tổng thể chủ trương, chính sách để làm người dân hiểu sai lệch, mất đi tính toàn diện của chính sách. Sự chống phá của chúng thực sự là những “cơn gió ngược”, đi ngược lại với mục tiêu phấn đấu của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân trên con đường phát triển đất nước.

3. Nhận thức đúng đắn, tạo nền tảng vững chắc phát triển công dân số trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Bước vào kỷ nguyên mới, với quyết tâm xây dựng đất nước thịnh vượng, giàu mạnh, phát triển công dân số, tạo tiền đề, nền tảng vững chắc cho chuyển đổi số quốc gia là yêu cầu mang tính tất yếu. Những “cơn gió ngược” mà các thế lực thù địch thổi tới chắc chắn không thể cản bước quyết tâm của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân trên con đường vươn tới giàu mạnh. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng và mỗi người dân cũng phải hết sức chú ý, xây dựng được sức đề kháng vững chắc, đủ khả năng chống lại các “cơn gió ngược” đó, trong đó lấy nhận thức đúng đắn là cơ sở đầu tiên.

Thứ nhất, cần phải thống nhất và nhận thức sâu sắc rằng, phát triển công dân số là yêu cầu tất yếu, không thể thiếu trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang kỷ nguyên số. Giờ đây, rất nhiều hoạt động trong đời sống hàng ngày của con người đều diễn ra trên môi trường số. Môi trường số mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng không ít những rủi ro, thách thức mà hoạt động lừa đảo trực tuyến chính là một điển hình. Do đó, để thích ứng hiệu quả, an toàn, khai thác tối đa các tiện ích và hạn chế tối đa những rủi ro thì việc phát triển năng lực số là yêu cầu bắt buộc, không thể đảo ngược. Chủ trương phát triển công dân số được hình thành chính là tạo dựng điều kiện thuận lợi, hỗ trợ quá trình phát triển công dân số của từng cá nhân.

Thứ hai, chủ trương phát triển công dân số trong dự thảo nghị quyết về phát triển công dân số mang tính chất toàn diện với mục đích thúc đẩy việc nâng cao năng lực số, kỹ năng số và nhận thức về an toàn thông tin cho toàn dân. Dự thảo nghị quyết quy định đồng bộ các chính sách về nguyên tắc phát triển công dân số; điều kiện, quyền lợi, trách nhiệm của công dân số; cơ chế khuyến khích và hệ thống điểm công dân số; phát triển ứng dụng định danh quốc gia VNeID. Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp sản phẩm, dịch vụ số. Hệ thống các chính sách, quy định tại dự thảo nghị quyết vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động trên môi trường số của công dân, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động quản lý nhà nước, quản trị xã hội trên môi trường số. Do đó, mỗi cá nhân cần tìm hiểu kỹ lưỡng, toàn diện về chủ trương, chính sách, đặt trong tổng thể của chủ trương phát triển công dân số, không thể tách rời một nội dung chính sách riêng biệt để đánh giá, nhận xét.

Thứ ba, dự thảo nghị quyết xác định cả quyền lợi và trách nhiệm của công dân số, trong đó có các cơ chế ưu đãi, khuyến khích nhằm phát triển công dân số toàn diện. Quan điểm thống nhất của chủ trương đó là bảo đảm quyền con người, quyền công dân, bảo đảm hài hòa giữa việc thụ hưởng các quyền lợi và thực hiện các nghĩa vụ trên môi trường số, gắn liền lợi ích của công dân với mục tiêu chung của quốc gia trong việc xây dựng xã hội số an toàn, lành mạnh. Nghị quyết không làm giảm hay hạn chế bất kỳ quyền và lợi ích hợp pháp nào của công dân đã được Hiến pháp quy định mà còn cụ thể hóa và bảo vệ các quyền công dân đó trên môi trường mạng. Dưới góc độ quản lý Nhà nước, đây là hoạt động thực hiện chức năng quản lý Nhà nước bình thường của Chính phủ để xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh. Đặc biệt, khi môi trường mạng đã phát triển mạnh mẽ, trong điều kiện chuyển đổi số toàn diện đất nước thì bảo vệ quyền công dân, bảo đảm an toàn, ổn định môi trường mạng cũng trực tiếp bảo đảm cho sự phát triển bền vững, ổn định của đất nước.

Thứ tư, điểm công dân số là một vấn đề mới, nằm trong cơ chế khuyến khích người dân chủ động tham gia các hoạt động trên môi trường số, từ đó nâng cao năng lực số của cá nhân. Việc tính điểm dựa trên mức độ tích cực trau dồi kỹ năng số, tham gia dịch vụ công, các giao dịch số. Việc ghi nhận mức độ tích cực của công dân, sự tham gia của công dân trên môi trường số chỉ được áp dụng để khuyến khích công dân tham gia trên môi trường số, không sử dụng để phân biệt đối xử với công dân và không áp dụng trong xử phạt vi phạm hành chính hay các biện pháp khác làm hạn chế quyền và lợi ích của công dân. Rõ ràng, việc chấm điểm công dân số chỉ là một cơ chế khuyến khích, không phải là cơ chế bắt buộc, ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân.

Thứ năm, về thẩm quyền, quy trình xây dựng chính sách, việc Bộ Công an đề xuất Chính phủ ban hành nghị quyết về phát triển công dân số đảm bảo đúng quy định, không vi phạm về thẩm quyền, trình tự ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Việc xây dựng Nghị quyết của Chính phủ phù hợp với quy định tại Điều 14 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 quy định Chính phủ ban hành nghị quyết để “Giải quyết các vấn đề cấp bách, quan trọng phát sinh từ thực tiễn...”. Đồng thời, việc ban hành Nghị quyết cũng phù hợp quy định tại Nghị quyết số 206/2025/QH15 ngày 24 tháng 6 năm 2025 của Quốc hội cho phép ban hành Nghị quyết của Chính phủ để xử lý các khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật trong thời gian chờ sửa đổi, bổ sung luật. Việc giao Bộ Công an phụ trách hệ thống điểm công dân số cũng hoàn toàn phù hợp với thẩm quyền, chức năng của Bộ đang phụ trách vận hành, quản lý nền tảng VNeID và quản lý, vận hành hệ thống dữ liệu quốc gia.

Chuyển đổi số quốc gia là một chiến lược quan trọng nhưng cũng là một hành trình dài, khởi nguồn từ nhận thức và quyết tâm của mỗi cá nhân. Chỉ khi nào năng lực số của cá nhân phát triển, mỗi người dân trở thành một công dân số thì công cuộc chuyển đổi số quốc gia mới thực sự thành công. Dự thảo nghị quyết về phát triển công dân số là một dấu ấn pháp lý quan trọng, mỗi công dân với trách nhiệm với sự phát triển đất nước cũng như trách nhiệm với chính bản thân hãy tham gia góp ý, hoàn thiện dự thảo nghị quyết, góp một phần công sức vào công cuộc chuyển đổi số quốc gia.

Phạm Đức Thọ - CAX Bình Thanh