Phòng ngừa tội phạm giết người do nguyên nhân xã hội

Khi mâu thuẫn nhỏ trở thành bi kịch lớn

Điểm đáng lưu ý trong các vụ án giết người do nguyên nhân xã hội là một số vụ việc bắt nguồn từ những mâu thuẫn nhỏ nhặt trong cuộc sống, sinh hoạt thường ngày hoặc mâu thuẫn qua mạng xã hội. Có trường hợp xuất phát từ những bất đồng trong sinh hoạt gia đình; có vụ liên quan đến vấn đề tiền bạc, tình cảm, tranh chấp tài sản; có vụ bắt đầu chỉ từ một lời nói, ánh nhìn, va chạm hoặc xích mích nhất thời.

Trong những tình huống đó, sự thiếu kiềm chế, nóng giận, cộng với việc sử dụng rượu, bia hoặc tác động từ những yếu tố tiêu cực khác có thể khiến con người mất khả năng kiểm soát hành vi. Khi mâu thuẫn không được giải quyết, những bức xúc âm ỉ tích tụ trong một thời gian cũng có thể trở thành “ngòi nổ”, đến một thời điểm nhất định bùng phát thành hành vi nguy hiểm.

Đặc biệt, có những vụ án mà người gây án và nạn nhân vốn là những người hết sức gần gũi, thân thiết: vợ chồng, anh em, cha mẹ - con cái, bà cháu, họ hàng, bạn bè. Chính sự gần gũi đó khiến hậu quả của vụ án không chỉ dừng lại ở việc xâm phạm tính mạng, sức khỏe của một con người mà còn làm tan vỡ những mối quan hệ gia đình, để lại những khoảng trống và nỗi đau khó có thể bù đắp cho những người ở lại.

Một vấn đề đáng lo ngại là tình trạng thanh, thiếu niên tụ tập, điều khiển phương tiện tham gia giao thông, mang theo hung khí, giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực. Chỉ một va chạm, xích mích thường ngày, khi tham gia giao thông hoặc một mâu thuẫn phát sinh trong quá trình sử dụng mạng xã hội cũng có thể nhanh chóng bị đẩy lên thành xung đột giữa các nhóm thanh, thiếu niên. Khi những hành vi bột phát được cộng hưởng bởi tâm lý đám đông, sự kích động, manh động và việc sử dụng hung khí, hậu quả có thể trở nên đặc biệt nghiêm trọng.

Chủ động phòng ngừa từ cơ sở

Thực tế cho thấy, để phòng ngừa hiệu quả tội phạm và vi phạm pháp luật cố ý gây thương tích, giết người không chỉ là việc điều tra, xử lý nghiêm các vụ án sau khi xảy ra, mà quan trọng hơn là phải nhận diện, giải quyết các nguy cơ ngay từ cơ sở, từ khi mâu thuẫn mới phát sinh. Thực hiện chỉ đạo của Giám đốc Công an tỉnh, các phòng nghiệp vụ và lực lượng Công an cấp xã đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phòng ngừa, đấu tranh, kiềm chế và kéo giảm loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng này. Trong đó, Công an các xã, phường tập trung làm tốt công tác nắm tình hình, bám địa bàn, gần dân, sát dân; kịp thời phát hiện những mâu thuẫn, tranh chấp trong nội bộ nhân dân để tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương và phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể giải quyết ngay từ cơ sở.

Từ những mâu thuẫn trong gia đình, tranh chấp giữa các hộ dân, bất đồng giữa hàng xóm, người thân, họ hàng đến những xích mích giữa các nhóm thanh thiếu niên…, nếu được phát hiện và giải quyết kịp thời sẽ góp phần ngăn chặn nguy cơ phát sinh các hành vi vi phạm pháp luật. Ông Tạ Văn Tấn – Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hưng Hà: “Công tác phòng ngừa tội phạm, trong đó có tội phạm giết người do nguyên nhân xã hội luôn được cấp ủy, chính quyền địa phương xác định là nhiệm vụ quan trọng, phải thực hiện thường xuyên, liên tục. Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã chỉ đạo Công an xã và các lực lượng, các tổ chức đoàn thể chủ động nắm tình hình nhân dân, nhất là những nơi, những gia đình có nguy cơ phát sinh mâu thuẫn để kịp thời tuyên truyền, vận động, hòa giải. Quan điểm của địa phương là không để những mâu thuẫn nhỏ kéo dài, tích tụ thành những vụ việc phức tạp, ảnh hưởng đến an ninh trật tự.”

Lực lượng Công an cấp xã chủ động tham mưu cấp ủy, chính quyền địa phương chỉ đạo các ban, ngành, đoàn thể triển khai các biện pháp phòng ngừa tội phạm

Với phương châm “phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở”, lực lượng Công an thường xuyên phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể địa phương, tổ hòa giải, tổ tự quản và người có uy tín trong cộng đồng để nắm bắt tình hình. Trong đó, các đơn vị nghiệp vụ và lực lượng Công an cấp xã luôn gần dân, sát dân, nắm chắc tình hình ngay từ địa bàn dân cư. Khi phát hiện mâu thuẫn, lực lượng Công an cấp xã chủ động phối hợp với tổ dân phố, các đoàn thể và gia đình để tìm hiểu nguyên nhân, đánh giá tính chất vụ việc, từ đó tham mưu chính quyền địa phương có biện pháp giải quyết phù hợp. Đối với những trường hợp có biểu hiện manh động, côn đồ hoặc có nguy cơ xảy ra bạo lực, lực lượng Công an cấp xã chủ động có biện pháp quản lý, giáo dục, răn đe, không để phát sinh tình huống bị động, bất ngờ.

Tại các khu dân cư, vai trò của các tổ hòa giải cũng được phát huy. Những người sinh sống tại địa bàn thường là những người hiểu rõ hoàn cảnh, quan hệ và nguyên nhân của các mâu thuẫn. Do vậy, việc kịp thời gặp gỡ, phân tích, vận động người dân bình tĩnh giải quyết mâu thuẫn có ý nghĩa quan trọng trong việc hòa giải những xung đột ngay từ ban đầu. Bà Hoàng Thị Mai Hồng – Trưởng thôn Nhân Cầu 3, xã Hưng Hà: “Trong khu dân cư, khi phát sinh mâu thuẫn, chúng tôi thường phối hợp với Công an xã và các đoàn thể để tìm hiểu, gặp gỡ phân tích đúng sai, vận động bà con bình tĩnh. Nhiều khi chỉ cần có người đứng ra phân tích, nói chuyện thấu tình đạt lý thì các bên có thể hiểu nhau, bỏ qua những khúc mắc. Điều quan trọng là phải phát hiện sớm và không để mâu thuẫn kéo dài.”

Phòng ngừa phải đi đôi với quản lý, giáo dục và tuyên truyền

Bên cạnh công tác nắm tình hình, hòa giải, lực lượng Công an các cấp tăng cường rà soát, quản lý các trường hợp có biểu hiện côn đồ, manh động, thanh, thiếu niên hư, những trường hợp có nguy cơ cao vi phạm pháp luật. Việc quản lý được thực hiện gắn với giáo dục, cảm hóa, răn đe và vận động gia đình cùng tham gia. Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng bởi tội phạm do nguyên nhân xã hội thường có tính chất bột phát, khó dự báo chính xác về thời điểm và cách thức xảy ra.

Lực lượng Công an cấp xã phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật cho người dân

Cùng với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai với nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp từng địa bàn, từng nhóm đối tượng. Nội dung tuyên truyền không chỉ dừng ở việc phổ biến các quy định của pháp luật mà còn hướng dẫn người dân kỹ năng xử lý tình huống, kiềm chế cảm xúc, không sử dụng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn.

Đặc biệt, đối với thanh, thiếu niên, công tác tuyên truyền được thực hiện thường xuyên, gắn với giáo dục trong gia đình, nhà trường và cộng đồng. Việc giúp các em hiểu rõ hậu quả pháp lý và hậu quả xã hội của hành vi bạo lực, đồng thời trang bị kỹ năng kiểm soát cảm xúc, ứng xử văn minh sẽ góp phần hạn chế những hành vi bột phát đáng tiếc.

Điều tra nhanh, xử lý nghiêm để răn đe, phòng ngừa

Cùng với phòng ngừa, khi vụ án xảy ra, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng Công an là phải khẩn trương điều tra, truy xét, làm rõ đối tượng, nguyên nhân, động cơ, tính chất và mức độ hành vi phạm tội để xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật. Đối với các vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe, đây là những vụ án đặc biệt nghiêm trọng, thường gây dư luận rất lớn. Công tác điều tra vì vậy phải được tiến hành khẩn trương, khách quan, toàn diện, thận trọng; vừa bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, vừa làm rõ đầy đủ nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm để phục vụ công tác phòng ngừa. Đồng chí Thượng tá Đặng Văn Phúc – Phó Trưởng phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh cho biết “Đối với các vụ án xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con người, lực lượng Cảnh sát hình sự xác định phải khẩn trương triển khai các biện pháp điều tra ngay từ khi tiếp nhận tin báo, bảo vệ hiện trường, thu thập chứng cứ, truy bắt đối tượng và làm rõ toàn bộ diễn biến vụ án. Đồng thời, tập trung củng cố tài liệu, chứng cứ, xác định rõ nguyên nhân, động cơ, tính chất, mức độ và hành vi phạm tội của các đối tượng để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật, bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa chung, góp phần giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn.”

Các đơn vị nghiệp vụ tập trung điều tra, xử lý các vụ án

Phòng ngừa từ mỗi gia đình, mỗi khu dân cư

Bên cạnh sự vào cuộc tích cực của lực lượng Công an và các ban, ngành, đoàn thể, rất cần sự chung tay của gia đình, nhà trường và xã hội. Mỗi gia đình cần quan tâm hơn đến tâm lý, diễn biến tư tưởng của các thành viên; kịp thời nhận biết những biểu hiện bất thường, những xung đột kéo dài để có biện pháp tháo gỡ. Các tổ chức đoàn thể, tổ hòa giải, tổ tự quản ở cơ sở cần tiếp tục phát huy vai trò trong việc kết nối, vận động, giải quyết các mâu thuẫn ngay từ cộng đồng.

Mỗi người dân phải nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật, khi phát sinh tranh chấp, mâu thuẫn  phải lựa chọn phương thức giải quyết phù hợp, tuân thủ pháp luật, văn minh, đúng quy định của pháp luật; tuyệt đối không sử dụng bạo lực để giải quyết vấn đề.

Đặc biệt, trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng tác động sâu rộng đến đời sống, người dùng mạng xã hội cần tỉnh táo trước những lời nói kích động, những bình luận mang tính thách thức, xúc phạm. Không ít mâu thuẫn ngoài đời bắt đầu từ những tranh cãi trên không gian mạng và nếu không được kiểm soát có thể dẫn đến những cuộc gặp gỡ để giải quyết bằng bạo lực.

Phòng ngừa tội phạm giết người do nguyên nhân xã hội vì thế không phải là nhiệm vụ của riêng một lực lượng, một ngành hay một địa phương. Đó là quá trình đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên, chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, chính quyền, các tổ chức đoàn thể, lực lượng Công an và mỗi người dân.

Chủ động nhận diện nguy cơ, kịp thời hóa giải mâu thuẫn; tăng cường quản lý, giáo dục; đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật; đồng thời xử lý nghiêm minh, kịp thời mọi hành vi vi phạm là những giải pháp quan trọng để phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa.

Mỗi mâu thuẫn được giải quyết bằng sự bình tĩnh, mỗi hành vi bạo lực được ngăn chặn trước khi xảy ra, mỗi người dân chủ động cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng… đều góp phần giữ gìn bình yên từ chính mỗi gia đình, mỗi khu dân cư. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, hạn chế những bi kịch đau lòng và góp phần giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn tỉnh.