Dù những năm tháng chiến tranh khốc liệt đã lùi xa, nhưng những chiến công hiển hách và sự hy sinh cao cả của các anh hùng liệt sĩ vẫn mãi được khắc ghi trong lịch sử dân tộc. Trong dòng chảy hào hùng ấy, Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc – người con ưu tú của quê hương Xuân Trúc, tỉnh Hưng Yên – là biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, tinh thần cách mạng kiên trung, bất khuất, mưu trí và dũng cảm. Chị đã anh dũng hy sinh khi vừa tròn 20 tuổi, hiến dâng trọn tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Sáu chữ vàng bất hủ "Sống anh dũng, chết vẻ vang" do Chủ tịch Hồ Chí Minh truy tặng đã trở thành biểu tượng thiêng liêng về khí phách, bản lĩnh và phẩm chất cao đẹp của người chiến sĩ Công an cách mạng.
.jpg)
Liệt sỹ Anh hùng lực lượng vũ trang CAND Bùi Thị Cúc
Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc tên thật là Trần Thị Lan, sinh năm 1930 tại làng Vân Mạc, xã Quang Trung, huyện Ân Thi, nay là thôn Vân Mạc, xã Xuân Trúc, tỉnh Hưng Yên. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, là người con thứ năm trong gia đình có bảy anh chị em, tuổi thơ của chị gắn liền với những tháng ngày cơ cực, phải đi ở cho địa chủ.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chị tham gia học bình dân học vụ và hăng hái tham gia các phong trào cách mạng tại địa phương. Với tinh thần trách nhiệm, sự nhiệt huyết và ý chí kiên cường, chị luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Cuối năm 1947, chị được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam và được giao phụ trách công tác phụ nữ, giữ cương vị Ủy viên Ban Chấp hành Hội Phụ nữ huyện Ân Thi.
Những năm 1947–1948, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn vô cùng cam go, ác liệt. Thực dân Pháp và tay sai tăng cường khủng bố, đàn áp phong trào cách mạng, nhiều cơ sở bị tổn thất nặng nề. Trước yêu cầu của cách mạng, Tỉnh ủy Hưng Yên chủ trương củng cố lực lượng, giữ vững phong trào, đẩy mạnh công tác phá tề, trừ gian, đấu tranh với các phần tử phản động.
Được Huyện ủy Ân Thi tin tưởng giao nhiệm vụ làm công tác địch vận, chị được cử tham gia lớp bồi dưỡng nghiệp vụ do ngành Công an tổ chức. Tháng 12 năm 1949, chị trở thành cán bộ Công an, được phân công về đội công tác của Công an huyện, đảm nhiệm nhiệm vụ phản gián, địch vận, thu thập tin tức và nắm tình hình hoạt động của địch. Để tạo vỏ bọc hoạt động hợp pháp, tổ chức cấp cho chị một số vốn nhỏ làm nghề buôn bán. Hằng ngày, chị gánh muối đến chợ gần bốt Cảnh Lâm bán hàng, từng bước tiếp cận binh lính và tên sếp phòng nhì Nguyễn Doãn Nhi - một tên tay sai khét tiếng, gây nhiều tội ác với Nhân dân và phong trào cách mạng địa phương. Mặc dù có lúc bị nhiều người hiểu lầm cho rằng bỏ nhiệm vụ để lo làm ăn, chị vẫn âm thầm chịu đựng mọi điều tiếng, đặt lợi ích của cách mạng lên trên hết.
Bằng trí thông minh, lòng quả cảm, sự khéo léo và bản lĩnh của người chiến sĩ Công an cách mạng, chị từng bước tạo dựng được lòng tin của địch, xây dựng cơ sở cách mạng ngay trong lòng địch. Nhiều nguồn tin tình báo quan trọng đã được chị chuyển về tổ chức kịp thời, góp phần giúp lực lượng cách mạng chủ động đấu tranh và giành nhiều thắng lợi.
Thực hiện kế hoạch của tổ chức, sáng ngày 12/5/1950, chị Bùi Thị Cúc đã mưu trí dụ tên Nguyễn Doãn Nhi đến nhà ông Ba ở thôn Vân Mạc theo đúng phương án đã định. Tại đây, lực lượng cách mạng đã tiêu diệt tên chỉ huy phản động, thu giữ một khẩu súng ngắn cùng nhiều tài liệu quan trọng rồi rút lui an toàn.
Ngay sau đó, thực dân Pháp điên cuồng trả thù, huy động lực lượng lùng sục, bắt hơn 40 người dân địa phương, trong đó có nhiều đảng viên và cơ sở cách mạng. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, chị tạm lánh về quê ngoại nhưng do bị chỉ điểm nên đã bị địch bắt.
Trong lao tù, chị phải chịu đựng vô vàn cực hình tra tấn dã man. Mặc cho mọi thủ đoạn dụ dỗ, mua chuộc hay đe dọa của kẻ thù, chị vẫn một lòng trung thành với Đảng, giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cộng sản. Để bảo vệ tổ chức và đồng đội, chị nhận toàn bộ trách nhiệm về mình, nhờ đó các cơ sở cách mạng không bị bại lộ, nhiều cán bộ và Nhân dân bị bắt đã lần lượt được trả tự do.
Không khuất phục được ý chí sắt son của người nữ chiến sĩ cách mạng, ngày 15/5/1950, thực dân Pháp đã đưa chị ra hành hình bằng những hình thức vô cùng dã man. Chị anh dũng hy sinh khi mới tròn 20 tuổi, để lại tấm gương bất diệt về lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân.
Ghi nhận công lao và sự hy sinh cao cả đó, ngày 15/01/1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 77/SL truy tặng đồng chí Bùi Thị Cúc Huân chương Độc lập hạng Ba và sáu chữ vàng bất hủ: "Sống anh dũng, chết vẻ vang".
Cuộc đời, sự nghiệp và sự hy sinh anh dũng của Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc đã trở thành biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng; là niềm tự hào của quê hương Xuân Trúc, của tỉnh Hưng Yên và của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam.
Nhằm tri ân công lao, sự cống hiến và hy sinh anh dũng của Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc; đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ và các tầng lớp Nhân dân, Công an tỉnh Hưng Yên đã phối hợp với các đơn vị chức năng của tỉnh, Cục Công tác chính trị, Tập đoàn Sun Group tham mưu Bộ Công an và UBND tỉnh Hưng Yên đầu tư xây dựng Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc tại xã Xuân Trúc, tỉnh Hưng Yên.
.jpg)
Khu lưu niệm Liệt sỹ Anh hùng lực lượng vũ trang CAND Bùi Thị Cúc
Đến nay, các hạng mục của Khu lưu niệm đã cơ bản hoàn thành, sẵn sàng đưa vào khai thác, sử dụng. Ngày 08/7/2026, UBND tỉnh Hưng Yên đã ban hành Kế hoạch phối hợp tổ chức Lễ khánh thành Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc. Theo kế hoạch, Công an tỉnh Hưng Yên chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan và cấp ủy, chính quyền địa phương tổ chức Lễ khánh thành bảo đảm trang trọng, ý nghĩa, an toàn, tiết kiệm và thiết thực; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm lan tỏa sâu rộng đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa", khơi dậy niềm tự hào dân tộc, lòng biết ơn đối với các thế hệ cha anh đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Việc xây dựng và đưa vào hoạt động Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc là công trình có ý nghĩa chính trị, lịch sử và nhân văn sâu sắc. Đây không chỉ là nơi tưởng niệm, tri ân công lao to lớn của người nữ Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân, mà còn là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng, bồi dưỡng lý tưởng, hun đúc lòng yêu nước, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân và quê hương Xuân Trúc anh hùng đối với cán bộ, chiến sĩ và các tầng lớp Nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Phát huy giá trị của Khu lưu niệm sẽ góp phần lan tỏa những giá trị cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cống hiến, ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời tiếp thêm động lực để mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân hôm nay tiếp tục học tập, rèn luyện, noi gương các thế hệ đi trước, tuyệt đối trung thành với Đảng, tận tụy phục vụ Nhân dân, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, xứng đáng với truyền thống vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam./.