Đây chính là điểm đáng lưu ý của cách thức cắt khúc, bóp méo thông tin. Không cần phủ nhận hoàn toàn sự thật, chỉ cần lựa chọn một phần, thay đổi mối liên hệ giữa các dữ kiện và dẫn dắt người đọc đến một cách hiểu khác. Khi đó, cái sai không nhất thiết nằm ở từng chi tiết được đưa ra, mà nằm ở cách sử dụng một phần sự thật để tạo ra nhận thức sai về toàn bộ vấn đề.
Một phần sự thật không thể thay thế toàn bộ sự thật
Mỗi sự việc trong đời sống xã hội đều có nguyên nhân, hoàn cảnh, diễn biến, phạm vi, mức độ và quá trình giải quyết. Vì vậy, một dữ kiện riêng lẻ dù đúng đến đâu cũng không thể mặc nhiên đại diện cho toàn bộ sự việc.
Một trường hợp vi phạm không thể vì thế mà quy kết thành tình trạng phổ biến; một hạn chế trong quá trình thực hiện không thể bị biến thành bản chất của cả chủ trương, chính sách; một con số tại một thời điểm không thể tự nó trở thành căn cứ để phủ định cả một quá trình. Từ một sự việc có thật đi đến một kết luận khái quát là cả một bước lập luận; nếu bước chuyển đó không có căn cứ thì kết luận vẫn sai, cho dù dữ kiện ban đầu là thật.
Đây cũng là điểm cần nhận diện khi đánh giá một thông tin trên không gian mạng. Nếu chỉ hỏi “thông tin này có thật không?”, người đọc có thể dừng lại ở phần nổi của vấn đề. Cần xem xét thêm: thông tin có được đặt đúng bối cảnh không; có yếu tố quan trọng nào bị lược bỏ không; dữ kiện được đưa ra có đầy đủ không; và quan trọng nhất, dữ kiện đó có đủ để chứng minh cho kết luận đang được đưa ra hay không.
Nói cách khác, một dữ kiện có thể đúng nhưng cách suy diễn từ dữ kiện đó vẫn có thể sai. Đánh tráo hai vấn đề này chính là cách một phần sự thật bị biến thành công cụ dẫn dắt nhận thức.
Cắt khúc thông tin để dẫn dắt nhận thức
Cách thức này thường bắt đầu từ việc tách sự việc khỏi bối cảnh. Một hình ảnh, đoạn video, câu nói hoặc thông tin về một vụ việc khi đứng riêng có thể tạo ra cảm nhận rất khác so với khi được đặt trong đầy đủ hoàn cảnh. Việc bỏ qua nguyên nhân, diễn biến trước đó hoặc kết quả xử lý khiến người tiếp nhận dễ hình thành nhận định từ một thông tin chưa hoàn chỉnh.
Tinh vi hơn là lấy cái cá biệt để quy kết cái toàn thể. Một vụ việc tiêu cực được lựa chọn, khai thác và lặp lại nhiều lần có thể tạo cảm giác đó là biểu hiện phổ biến. Từ một trường hợp cụ thể, thông tin được đẩy thành nhận xét về cả cơ quan, địa phương, lực lượng hoặc chính sách. Đây là sự đánh tráo giữa “một trường hợp xảy ra” và “bản chất của toàn bộ vấn đề”.
Một cách khác là lấy dữ kiện nhỏ để đưa ra kết luận lớn. Một con số, một thời điểm hoặc một biểu hiện nhất thời được sử dụng để phủ định cả một quá trình. Khi đó, người tiếp nhận bị cuốn vào tính đúng của chi tiết mà không nhận ra rằng chi tiết ấy không đủ căn cứ để chứng minh cho kết luận được gắn phía sau.
Đáng chú ý, những mảnh thông tin như vậy còn có thể được liên tục sao chép, chia sẻ trên nhiều tài khoản, hội nhóm và nền tảng. Sự lặp lại nhiều lần dễ tạo cảm giác “ai cũng nói như vậy”, từ đó khiến một thông tin chưa được kiểm chứng trở nên có vẻ đáng tin. Nhưng số lượt chia sẻ không phải là bằng chứng của sự thật; sự lặp lại cũng không thể biến một lập luận thiếu căn cứ thành lập luận đúng.
Vì vậy, đấu tranh phản bác không thể chỉ dừng ở việc phủ nhận một thông tin bằng một thông tin khác. Cần bóc tách cách thức thông tin được sử dụng để chỉ ra điểm sai trong lập luận: sự thật nào được đưa ra, phần nào bị bỏ qua, dữ kiện được đặt trong bối cảnh nào và kết luận có vượt quá những gì dữ kiện cho phép hay không.
Phản biện và xuyên tạc không thể đánh đồng
Trong xã hội, việc người dân đặt câu hỏi, phản ánh bất cập, góp ý hoặc có cách nhìn khác nhau về một vấn đề là điều bình thường. Những ý kiến khác nhau, nếu dựa trên thông tin, lý lẽ và hướng tới làm rõ vấn đề, cần được nhìn nhận phù hợp.
Điểm cần phân biệt nằm ở cách thức sử dụng thông tin và mức độ trung thực với sự việc. Phản biện dựa trên dữ kiện, tôn trọng bối cảnh và hướng tới làm rõ vấn đề. Xuyên tạc có thể bắt đầu từ chính một dữ kiện có thật nhưng cố tình cắt bỏ phần quan trọng, đảo lộn mối quan hệ nguyên nhân – kết quả, lấy cá biệt quy kết toàn thể hoặc suy diễn vượt quá căn cứ.
Bởi vậy, muốn phản bác có sức thuyết phục phải phản bác đúng vào điểm sai, thay vì tranh luận cảm tính. Nếu sai về dữ kiện thì làm rõ dữ kiện; nếu sai do cắt bỏ bối cảnh thì làm rõ bối cảnh; nếu sai ở cách suy luận thì chỉ ra sự bất hợp lý trong lập luận. Cách làm đó vừa bảo vệ sự thật, vừa bảo đảm việc đánh giá thông tin có căn cứ, khách quan, tránh quy chụp.
Đối với lực lượng Công an, yêu cầu này gắn trực tiếp với công tác nắm tình hình an ninh trên không gian mạng, nhận diện nguy cơ, đánh giá tác động và tham mưu xử lý từ sớm, từ xa. Một vấn đề khi mới xuất hiện có thể chỉ là thông tin đơn lẻ; nhưng nếu không được nhận diện, giải thích và xử lý phù hợp, có thể bị khai thác, cắt ghép, xuyên tạc và lan truyền theo hướng phức tạp hơn.
Chủ động từ cơ sở – phòng ngừa từ sớm
Thực tiễn cho thấy, đấu tranh với thông tin xuyên tạc không thể chỉ chờ đến khi thông tin đã lan rộng mới xử lý. Phòng ngừa hiệu quả phải bắt đầu từ việc nắm chắc tình hình địa bàn, nhận diện những vấn đề người dân quan tâm, kịp thời tham mưu giải quyết những vấn đề phát sinh và nâng cao khả năng tự nhận diện của cộng đồng.
Thực hiện yêu cầu đó, Công an phường Vũ Phúc đã chú trọng tuyên truyền, phổ biến pháp luật về an ninh mạng, phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao; cảnh báo nguy cơ từ việc sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát, tham gia các hội nhóm không lành mạnh, chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng và các phương thức, thủ đoạn vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Qua tuyên truyền, người dân, giáo viên, học sinh được trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để chủ động nhận diện, phòng ngừa nguy cơ.
Công an phường Vũ Phúc tuyên truyền, phổ biến pháp luật về an ninh mạng, nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng ngừa nguy cơ trên không gian mạng cho nhân dân và học sinh trên địa bàn.
Điều quan trọng là hoạt động tuyên truyền được gắn với yêu cầu xây dựng “sức đề kháng” thông tin từ cơ sở. Khi người dân biết kiểm chứng, nhận diện những nội dung bị cắt ghép, thiếu bối cảnh hoặc suy diễn quá mức, khả năng bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch sẽ được hạn chế.
Đối với thanh, thiếu niên, Công an phường Vũ Phúc đã phối hợp tổ chức tuyên truyền về chuyển đổi số, giáo dục pháp luật và kỹ năng phòng ngừa vi phạm cho học sinh, đoàn viên, thanh, thiếu niên trên địa bàn. Việc chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng cho nhóm thường xuyên tiếp xúc với mạng xã hội góp phần nâng cao khả năng tự phòng ngừa trước những nguy cơ phát sinh trong môi trường số.
Công an phường Vũ Phúc tuyên truyền về chuyển đổi số, giáo dục pháp luật, kỹ năng phòng ngừa vi phạm và tổ chức ký cam kết cho học sinh, đoàn viên, thanh, thiếu niên trên địa bàn.
Từ góc độ công tác an ninh, những hoạt động trên không chỉ đơn thuần là tuyên truyền pháp luật, mà còn là một phương thức phòng ngừa từ cơ sở, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và hạn chế điều kiện để thông tin sai lệch lợi dụng những vấn đề người dân quan tâm.
Cùng với tuyên truyền, Công an phường Vũ Phúc tiếp tục gắn công tác bảo đảm an ninh trên không gian mạng với nắm tình hình địa bàn và không gian mạng; chủ động phát hiện những vấn đề có nguy cơ bị lợi dụng; kịp thời tham mưu cấp ủy, chính quyền giải quyết những vấn đề phát sinh; phối hợp với các cơ quan, đơn vị, trường học, tổ chức đoàn thể trong cung cấp thông tin và phòng ngừa từ sớm. Đây là những yêu cầu có ý nghĩa thiết thực trong việc không để vấn đề phát sinh từ cơ sở bị lợi dụng, phát triển thành tình huống phức tạp về an ninh, trật tự.
Không để một phần sự thật che khuất toàn bộ sự thật
Thực tiễn đấu tranh trên không gian mạng cho thấy, sức nguy hiểm của thông tin xuyên tạc nhiều khi không nằm ở việc tạo ra một câu chuyện hoàn toàn giả, mà ở khả năng lấy một phần sự thật để dẫn người khác đến một kết luận sai.
Một hình ảnh bị tách khỏi bối cảnh, một trường hợp cá biệt bị nâng thành phổ biến, một con số đúng nhưng bị sử dụng để phủ định cả một quá trình – tất cả đều có thể trở thành những “mảnh ghép” được sắp đặt nhằm tạo ra một cách nhìn khác với thực tế.
Vì vậy, bảo đảm an ninh trên không gian mạng đòi hỏi phải đi trước một bước: nắm chắc tình hình, nhận diện đúng phương thức xuyên tạc, chủ động cung cấp thông tin, kịp thời tham mưu giải quyết vấn đề từ cơ sở và nâng cao khả năng tự phòng ngừa của Nhân dân. Đối với Công an phường Vũ Phúc, yêu cầu đó cần được cụ thể hóa bằng việc bám sát địa bàn, chủ động nắm tình hình trên không gian mạng liên quan đến địa phương, phối hợp các lực lượng trong tuyên truyền, phòng ngừa và kịp thời tham mưu xử lý những vấn đề có nguy cơ tác động đến an ninh, trật tự.
Không để một phần sự thật bị đánh tráo thành toàn bộ sự thật; không để những cách diễn giải phiến diện dẫn dắt nhận thức cộng đồng. Đó không chỉ là trách nhiệm của mỗi người sử dụng mạng xã hội, mà còn là yêu cầu thường xuyên đối với công tác bảo đảm an ninh từ cơ sở.
Với tinh thần chủ động, Công an phường Vũ Phúc tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong nắm tình hình, phòng ngừa, tham mưu và phối hợp xử lý những vấn đề liên quan đến an ninh, trật tự trên địa bàn; đồng thời tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức và khả năng tự phòng ngừa của nhân dân. Qua đó góp phần giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm an ninh, trật tự và xây dựng môi trường thông tin an toàn, lành mạnh trên địa bàn./.