Luật Giám định tư pháp 2025 (Luật số 105/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 05/12/2025, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026. Luật này mang đến nhiều thay đổi quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giám định tư pháp. Dưới đây là tổng hợp các điểm mới nổi bật:
Luật Giám định tư pháp 2025 có hiệu lực từ ngày 01/5/2026
1. Bổ sung và sửa đổi các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động giám định tư pháp
Luật Giám định tư pháp 2025 đã bổ sung và sửa đổi nhiều hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 9, nhằm tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động giám định tư pháp. Các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:
- Từ chối tiếp nhận, thực hiện giám định tư pháp mà không có lý do chính đáng: Quy định này nhằm đảm bảo các tổ chức, cá nhân giám định không được tùy tiện từ chối thực hiện nhiệm vụ khi có yêu cầu hợp lệ.
- Từ chối kết luận giám định tư pháp mà không do trở ngại khách quan: Nhấn mạnh trách nhiệm của người giám định trong việc đưa ra kết luận, trừ các trường hợp bất khả kháng.
- Nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích khác để làm sai lệch việc trưng cầu, yêu cầu giám định hoặc kết quả, kết luận giám định: Đây là hành vi tham nhũng nghiêm trọng, bị cấm tuyệt đối để đảm bảo tính khách quan của kết quả giám định.
- Lợi dụng việc trưng cầu, yêu cầu giám định tư pháp để gây khó khăn, cản trở hoạt động tố tụng: Ngăn chặn việc lạm dụng quy trình giám định để trì hoãn hoặc cản trở tiến trình giải quyết vụ việc.
- Lạm dụng việc trưng cầu giám định tư pháp trong hoạt động tố tụng hình sự để thay thế công tác điều tra, thực hiện nghĩa vụ chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng: Quy định này nhằm phân định rõ vai trò của giám định tư pháp và hoạt động điều tra, tránh việc cơ quan tố tụng đùn đẩy trách nhiệm.
- Đe dọa người giám định tư pháp đưa ra kết luận giám định tư pháp sai sự thật: Bảo vệ người giám định khỏi các áp lực bên ngoài, đảm bảo tính độc lập trong quá trình thực hiện giám định.
- Cố ý kéo dài thời gian thực hiện giám định tư pháp, thời gian ban hành kết luận giám định tư pháp: Sửa đổi từ quy định cũ (chỉ cấm cố ý kéo dài thời gian thực hiện giám định) nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn thời gian hoàn thành giám định.
- Tiết lộ thông tin trong quá trình thực hiện giám định tư pháp gây ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng: Mở rộng phạm vi cấm so với quy định cũ (chỉ cấm tiết lộ bí mật thông tin) để bảo vệ toàn diện hơn thông tin liên quan đến vụ việc.
- Lợi dụng danh nghĩa người giám định tư pháp, tổ chức giám định tư pháp để trục lợi: Thay thế quy định cũ (lợi dụng việc thực hiện giám định tư pháp để trục lợi) nhằm bao quát hơn các hành vi trục lợi liên quan đến danh nghĩa giám định.
2. Bổ sung thẩm quyền bổ nhiệm giám định viên tư pháp của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao
Theo Điều 11 Luật Giám định tư pháp 2025, từ ngày 01/5/2026, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao được bổ sung thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên tư pháp đối với người làm việc tại cơ quan, đơn vị thuộc thẩm quyền quản lý của mình. Đây là một điểm mới quan trọng so với Luật Giám định tư pháp 2012, góp phần kiện toàn tổ chức giám định tư pháp trong ngành kiểm sát.
3. Tổ chức lại hệ thống các tổ chức giám định tư pháp công lập
Luật Giám định tư pháp 2025 đã tổ chức lại hệ thống các tổ chức giám định tư pháp công lập tại Điều 17, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026. Cụ thể:
- Lĩnh vực pháp y: Bao gồm các tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Bộ Y tế, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Sở Y tế tỉnh, thành phố.
- Lĩnh vực pháp y tâm thần: Thuộc Bộ Y tế.
- Lĩnh vực kỹ thuật hình sự: Bao gồm các tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Công an tỉnh, thành phố. Đặc biệt, tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Viện kiểm sát nhân dân tối cao sẽ thực hiện giám định chuyên ngành âm thanh, kỹ thuật số và điện tử; tổ chức giám định tư pháp công lập thuộc Công an tỉnh, thành phố sẽ thực hiện giám định chuyên ngành pháp y tử thi và pháp y thương tích.
4. Mở rộng thêm lĩnh vực hoạt động của Văn phòng giám định tư pháp
Theo Điều 12 Luật Giám định tư pháp 2025, Văn phòng giám định tư pháp được phép thành lập và đăng ký hoạt động trong nhiều lĩnh vực hơn so với quy định cũ. Các lĩnh vực được mở rộng bao gồm:
- Kỹ thuật hình sự: Gồm các chuyên ngành tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân (trừ các trường hợp đặc biệt).
- Pháp y: Gồm chuyên ngành ADN (trừ các trường hợp đặc biệt).
- Văn hóa: Gồm các chuyên ngành cổ vật, di vật, bản quyền tác giả.
- Tài chính.
- Ngân hàng.
- Xây dựng.
- Tài nguyên.
Tuy nhiên, Văn phòng giám định tư pháp không được giám định với chuyên ngành ADN, tài liệu, kỹ thuật số và điện tử, dấu vết đường vân trong tố tụng hình sự, trừ trường hợp được người trưng cầu giám định tư pháp trưng cầu trong trường hợp đặc biệt.
5. Giảm thời hạn giám định tư pháp
Điều 30 Luật Giám định tư pháp 2025 quy định giảm thời hạn giám định tư pháp, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026:
- Trường hợp bắt buộc trưng cầu giám định tư pháp: Thực hiện theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự.
- Các trường hợp còn lại:
+ Thời hạn giám định tư pháp tối đa là 02 tháng (quy định cũ là 03 tháng).
+ Nếu có tính chất phức tạp hoặc khối lượng công việc lớn: Thời hạn tối đa là 03 tháng (quy định cũ là 04 tháng).
+ Vụ việc đặc biệt phức tạp: Thời hạn tối đa là 04 tháng (quy định mới bổ sung).
Luật cũng quy định rõ về việc bổ sung thông tin, tài liệu: Có văn bản đề nghị bổ sung trong 24 giờ kể từ khi phát hiện; người trưng cầu phải bổ sung trong 05 ngày. Đối với việc gia hạn, phải có văn bản đề nghị chậm nhất 24 giờ trước khi hết hạn.
6. Bổ sung văn bản điện tử ghi lại quá trình giám định
Điều 34 Luật Giám định tư pháp 2025 bổ sung quy định về văn bản, dữ liệu điện tử ghi nhận quá trình thực hiện giám định. Các thông tin được ghi nhận bao gồm đối tượng, tài liệu, mẫu vật, thời gian, địa điểm, nội dung, tiến độ, phương pháp, kết quả và chữ ký của người thực hiện.
7. Bổ sung trường hợp đình chỉ việc thực hiện giám định
Điều 36 Luật Giám định tư pháp 2025 quy định trường hợp không cần đến kết luận giám định để giải quyết vụ việc thì người yêu cầu thông báo bằng văn bản về việc đình chỉ. Người giám định sẽ chấm dứt việc thực hiện và ghi nhận trong văn bản/dữ liệu điện tử.
8. Bổ sung trường hợp từ chối thực hiện giám định
Điều 38 Luật Giám định tư pháp 2025 đã gộp chung các trường hợp không được thực hiện giám định cho cả tổ chức và cá nhân. Đồng thời, bổ sung các trường hợp từ chối thực hiện giám định như:
- Đã thực hiện giám định về cùng một nội dung trong vụ việc (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).
- Có quyền lợi/nghĩa vụ liên quan.
- Có căn cứ cho rằng không khách quan, vô tư.
- Các trường hợp khác theo quy định pháp luật.
9. Hỗ trợ đặc thù, vượt trội cho người giám định tư pháp
Điều 41 Luật Giám định tư pháp 2025 bổ sung chế độ, chính sách trong hoạt động giám định tư pháp nhằm thu hút và giữ chân đội ngũ giám định viên chất lượng cao:
- Chế độ hỗ trợ đặc thù: Dành cho người hưởng lương từ ngân sách trong lĩnh vực nguy hiểm, độc hại, khó thu hút.
- Chế độ thuê khoán: Tổ chức giám định công lập được áp dụng chế độ thuê khoán tương xứng để thu hút chuyên gia giỏi, có năng lực tốt ở ngoài khu vực nhà nước.
Mời xem toàn văn bản Luật
https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=216551&classid=1&orggroupid=1
Trần Thu Huyền