Hoạt động kinh doanh vận tải hàng hóa bằng xe ô tô giữ vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa, phục vụ sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn giao thông nếu doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong quản lý phương tiện, lái xe và tổ chức vận chuyển. Trên thực tế, một số doanh nghiệp còn xem nhẹ công tác quản lý nội bộ, chủ yếu giao phương tiện và hàng hóa cho lái xe tự thực hiện nhưng thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên. Việc khoán doanh thu, khoán chuyến, khoán sản lượng mà không gắn với yêu cầu chấp hành pháp luật về trật tự, an toàn giao thông có thể tạo áp lực khiến lái xe tìm cách rút ngắn thời gian vận chuyển, chạy quá tốc độ, kéo dài thời gian điều khiển phương tiện hoặc chở hàng vượt tải trọng cho phép để tăng lợi nhuận.
Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp chưa thực hiện nghiêm việc kiểm tra điều kiện an toàn kỹ thuật của phương tiện trước khi đưa vào khai thác; công tác tuyển dụng, quản lý lái xe chưa chặt chẽ; chưa chú trọng theo dõi, khai thác dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình để kịp thời phát hiện, chấn chỉnh hành vi vi phạm. Những hạn chế này cho thấy nguy cơ mất an toàn giao thông không chỉ xuất phát từ hành vi của người trực tiếp điều khiển phương tiện mà còn có thể bắt nguồn từ phương thức tổ chức, quản lý và điều hành của doanh nghiệp.
Lực lượng Cảnh sát giao thông tuyên truyền pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đối với doanh nghiệp vận tải
Để chủ động phòng ngừa vi phạm, bảo đảm hoạt động kinh doanh vận tải an toàn, đúng quy định, các doanh nghiệp cần tập trung thực hiện tốt một số nội dung sau:
Thứ nhất, thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý, điều hành hoạt động vận tải. Theo khoản 2 Điều 61 Luật Đường bộ năm 2024, đơn vị kinh doanh vận tải hàng hoá bằng xe ô tô có trách nhiệm sau đây:
“a) Thực hiện điều hành phương tiện và lái xe hoặc quyết định giá cước để vận tải hàng hoá;
b) Tổ chức khám sức khỏe cho người lái xe và sử dụng người lái xe đủ sức khỏe theo quy định của pháp luật;
c) Ứng dụng công nghệ thông tin để quản lý điều hành và cung cấp dữ liệu về hoạt động vận tải theo quy định của pháp luật;
d) Chịu trách nhiệm hoặc liên đới chịu trách nhiệm về hậu quả mà người lao động, người đại diện của đơn vị kinh doanh vận tải hàng hoá bằng xe ô tô gây ra do thực hiện yêu cầu của đơn vị kinh doanh vận tải hàng hoá bằng xe ô tô trái quy định của pháp luật;
đ) Chịu trách nhiệm hoặc liên đới chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm của người lao động, người đại diện của đơn vị kinh doanh vận tải hàng hoá bằng xe ô tô gây ra theo quy định của pháp luật.”
Thứ hai, quản lý chặt chẽ phương tiện và hàng hóa, bảo đảm an toàn trong quá trình vận chuyển. Theo khoản 1 Điều 35 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, phương tiện cơ giới tham gia giao thông phải bảo đảm chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Do đó, doanh nghiệp cần thường xuyên kiểm tra tình trạng kỹ thuật, thực hiện bảo dưỡng, sửa chữa, kiểm định phương tiện đúng quy định; không đưa vào hoạt động những phương tiện không bảo đảm an toàn, tự ý cải tạo, thay đổi kết cấu xe trái phép.
Đối với hoạt động vận chuyển hàng hóa, theo khoản 1, Điều 49, người lái xe phải thực hiện các quy định sau đây:
“a) Mang đủ giấy tờ theo quy định của pháp luật;
b) Kiểm tra các điều kiện bảo đảm an toàn của xe trước khi tham gia giao thông
đường bộ;
c) Kiểm tra việc sắp xếp hàng hóa bảo đảm an toàn; không chở hàng hóa vượt quá khối lượng cho phép hoặc vượt quá khổ giới hạn của xe;
d) Hàng hóa vận chuyển trên xe phải được sắp xếp gọn gàng, chằng buộc chắc chắn, bảo đảm an toàn theo quy định;
đ) Khi vận chuyển hàng rời, vật liệu xây dựng, phế thải phải che đậy kín, không để rơi vãi xuống đường, gây ra tiếng ồn hoặc bụi bẩn trong suốt quá trình vận chuyển trên đường và chiều cao tối đa của hàng hóa phải thấp hơn mép trên thành thùng xe tối thiểu 10 cm;
e) Khi vận chuyển hàng hóa xếp vượt phía trước và phía sau xe thì ban ngày phải có báo hiệu màu đỏ tại điểm đầu và điểm cuối cùng của hàng hóa, ban đêm hoặc khi trời tối phải có đèn hoặc báo hiệu cho người tham gia giao thông đường bộ để nhận biết.”
Lực lượng Cảnh sát giao thông kiểm tra kích thước phương tiện, đối chiếu với thông tin trong hồ sơ đăng ký xe.
Thứ ba, tuyển dụng, quản lý và sử dụng người lái xe đúng điều kiện, không vì lợi ích kinh tế mà vi phạm quy định an toàn giao thông. Doanh nghiệp chỉ được sử dụng người lái xe đáp ứng đầy đủ điều kiện về độ tuổi, sức khỏe, giấy phép lái xe phù hợp với loại phương tiện theo quy định tại Điều 56, Điều 57 và Điều 59 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024. Đồng thời, phải thực hiện việc kiểm tra hồ sơ, theo dõi điều kiện sức khỏe, tổ chức khám sức khỏe theo quy định và quản lý chặt chẽ thời gian làm việc của lái xe. Theo khoản 1 Điều 64 Luật này (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 118/2025/QH15), “thời gian lái xe liên tục của người lái xe không quá 04 giờ, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan. Thời gian làm việc của người lái xe trong một ngày, một tuần thực hiện theo quy định của Bộ luật Lao động”. Tuyệt đối không giao phương tiện cho người không đủ điều kiện điều khiển; không chỉ đạo, ép buộc lái xe chạy quá tốc độ, chở quá tải, vi phạm quy định về thời gian lái xe hoặc các hành vi vi phạm khác để chạy theo tiến độ và lợi ích kinh tế.
Thứ tư, tăng cường quản lý, giám sát hoạt động vận tải thông qua thiết bị giám sát hành trình. Theo khoản 2 Điều 35 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 118/2025/QH15), xe ô tô kinh doanh vận tải hàng hóa phải lắp thiết bị giám sát hành trình và thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe. Bên cạnh đó, Điều 11 Thông tư số 71/2024/TT-BCA, ngày 12/11/2024 của Bộ Công an quy định đơn vị kinh doanh vận tải có trách nhiệm quản lý phương tiện, lắp đặt thiết bị theo quy định; truyền dẫn chính xác, đầy đủ, liên tục dữ liệu về máy chủ của Cục Cảnh sát giao thông; không sửa chữa, làm sai lệch dữ liệu; phải cập nhật, lưu trữ dữ liệu thời hạn tối thiểu 01 năm dối với dữ liệu thu thập từ thiết bị giám sát hành trình và 03 tháng đối với dữ liệu thu thập từ thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe. Vì vậy, doanh nghiệp cần nghiêm túc thực hiện các yêu cầu về duy trì hoạt động của thiết bị, thường xuyên theo dõi, khai thác thông tin về hành trình, tốc độ, thời gian hoạt động của phương tiện để kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm, chấn chỉnh và xử lý trách nhiệm đối với lái xe. Việc lắp đặt thiết bị nhưng không duy trì hoạt động, không bảo đảm truyền dẫn dữ liệu hoặc không khai thác thông tin phục vụ quản lý sẽ làm giảm hiệu quả giám sát, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm và trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp.
Bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trong hoạt động vận tải hàng hóa là trách nhiệm chung của người lái xe và doanh nghiệp kinh doanh vận tải. Việc chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật, nâng cao chất lượng quản lý, điều hành và chủ động phòng ngừa nguy cơ vi phạm sẽ góp phần hạn chế tai nạn giao thông, bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân, đồng thời tạo dựng môi trường kinh doanh an toàn, lành mạnh. Mỗi doanh nghiệp cần từng bước nâng cao ý thức trách nhiệm, đưa việc tuân thủ pháp luật và bảo đảm an toàn giao thông trở thành yêu cầu thường xuyên trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, hướng tới sự phát triển ổn định và bền vững.