Từ vụ Xôi Lạc TV: Không gian mạng không phải “vùng trống” về bản quyền
Qua công tác nắm tình hình, Công an tỉnh Hưng Yên phối hợp Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phát hiện hệ thống website được biết đến với tên gọi “Xôi Lạc TV” có dấu hiệu hoạt động vi phạm pháp luật. Hệ thống này phát tán, tiếp sóng trái phép một số nội dung thuộc quyền khai thác hợp pháp của các chủ thể quyền; đồng thời lồng ghép quảng cáo, đường dẫn và cơ chế điều hướng tới các nền tảng liên quan hoạt động cờ bạc, đánh bạc, xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Đến nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố 74 bị can trong vụ án về các tội Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; Tổ chức đánh bạc và đánh bạc và Truyền bá văn hoá phẩm đồi truỵ trên không gian mạng; đồng thời thu giữ tiền mặt, ô tô hạng sang, tiền trong các tài khoản ngân hàng và kê biên các tài sản khác với tổng giá trị hơn 300 tỷ đồng.
.jpg)
Vật chứng thu giữ trong vụ “Xôi Lạc TV”
Từ vụ việc trên có thể thấy, việc khai thác trái phép nội dung có bản quyền trên Internet không phải là hành vi đăng tải lại nội dung một cách tùy tiện hay mặc nhiên được phép chỉ vì nội dung đó đã được công khai trên mạng. Khi một tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình hoặc chương trình phát sóng được bảo hộ, việc sao chép, phân phối, phát sóng, truyền đạt đến công chúng hoặc khai thác dưới những hình thức khác phải tuân thủ các quy định của pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan.
Đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, nguy cơ vi phạm không chỉ xuất hiện trong hoạt động vận hành các website cung cấp nội dung trực tuyến mà còn có thể bắt đầu từ những việc tưởng như rất đơn giản như lấy một hình ảnh trên Internet để quảng cáo sản phẩm, sử dụng một bài hát làm nhạc nền cho video bán hàng, đăng lại video của đơn vị khác trên fanpage, phát trực tiếp một chương trình có bản quyền hoặc thuê đơn vị bên ngoài sản xuất nội dung nhưng không kiểm tra quyền sử dụng.
Những hành vi dễ vi phạm và chế tài pháp luật cần lưu ý
Theo Luật Sở hữu trí tuệ, Nghị định số 341/2025/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự, hành vi sử dụng, khai thác hoặc phân phối nội dung của người khác trên môi trường số có thể bị xử lý theo nhiều cấp độ, từ xác định hành vi xâm phạm, xử phạt vi phạm hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện các quyền tài sản đối với tác phẩm, bao gồm: làm tác phẩm phái sinh; biểu diễn tác phẩm trước công chúng; sao chép tác phẩm; phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm; truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác; cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính.
Đối với quyền liên quan, Điều 29, Điều 30 và Điều 31 Luật Sở hữu trí tuệ quy định người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, bản ghi hình và tổ chức phát sóng có quyền độc quyền đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình và chương trình phát sóng của mình. Theo đó, tổ chức, cá nhân khác không được tự ý sao chép, phân phối, phát sóng, truyền đạt đến công chúng hoặc khai thác các đối tượng quyền liên quan nếu chưa được chủ thể quyền cho phép, trừ trường hợp thuộc các ngoại lệ do pháp luật quy định.
Trên môi trường số, một trong những hành vi dễ phát sinh là tự ý sao chép, đăng tải, phát sóng, truyền đạt hoặc cung cấp lại tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng của người khác khi chưa được chủ thể quyền cho phép. Theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ, các hành vi xâm phạm quyền tác giả bao gồm:
“1. Xâm phạm quyền nhân thân quy định tại Điều 19 của Luật này.
2. Xâm phạm quyền tài sản quy định tại Điều 20 của Luật này.
3. Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ quy định tại các điều 25, 25a và 26 của Luật này.
4. Cố ý hủy bỏ hoặc làm vô hiệu biện pháp công nghệ hữu hiệu do tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình nhằm thực hiện hành vi quy định tại Điều này và Điều 35 của Luật này.
5. Sản xuất, phân phối, nhập khẩu, chào bán, bán, quảng bá, quảng cáo, tiếp thị, cho thuê hoặc tàng trữ nhằm mục đích thương mại các thiết bị, sản phẩm hoặc linh kiện, giới thiệu hoặc cung cấp dịch vụ khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị, sản phẩm, linh kiện hoặc dịch vụ đó được sản xuất, sử dụng nhằm vô hiệu hóa biện pháp công nghệ hữu hiệu bảo vệ quyền tác giả.
6. Cố ý xóa, gỡ bỏ hoặc thay đổi thông tin quản lý quyền mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả khi biết hoặc có cơ sở để biết việc thực hiện hành vi đó sẽ xúi giục, tạo khả năng, tạo điều kiện thuận lợi hoặc che giấu hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật.
7. Cố ý phân phối, nhập khẩu để phân phối, phát sóng, truyền đạt hoặc cung cấp đến công chúng bản sao tác phẩm khi biết hoặc có cơ sở để biết thông tin quản lý quyền đã bị xóa, gỡ bỏ, thay đổi mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả; khi biết hoặc có cơ sở để biết việc thực hiện hành vi đó sẽ xúi giục, tạo khả năng, tạo điều kiện thuận lợi hoặc che giấu hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật.
8. Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ quy định để được miễn trừ trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian quy định tại khoản 3 Điều 198b của Luật này.”
Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần đặc biệt lưu ý việc lấy bài viết, hình ảnh, video, phim, chương trình giải trí hoặc các nội dung khác trên Internet để đăng lại trên website, fanpage, kênh mạng xã hội hoặc sử dụng trong hoạt động kinh doanh. Việc nội dung có thể dễ dàng tìm kiếm và truy cập trên Internet không đồng nghĩa với việc người sử dụng đương nhiên có quyền sao chép hoặc khai thác thương mại nội dung đó. Trước khi sử dụng, cần xác định chủ thể quyền, phạm vi quyền được cấp phép, mục đích sử dụng, thời hạn, lãnh thổ và nền tảng được phép khai thác.
Về chế tài xử phạt vi phạm hành chính, Nghị định số 341/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 15/02/2026, quy định cụ thể các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan. Nghị định điều chỉnh nhiều nhóm hành vi, trong đó có hành vi xâm phạm quyền phát sóng, truyền đạt đến công chúng tác phẩm; quyền sao chép tác phẩm; quyền phân phối; các quyền đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình và chương trình phát sóng. Theo đó, hình thức xử phạt chính đối với hành vi vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan là phạt tiền. Mức phạt tối đa trong lĩnh vực này là 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức. Đối với cùng một hành vi, mức phạt tiền áp dụng cho tổ chức bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân; riêng hộ kinh doanh, hộ gia đình và cộng đồng dân cư vi phạm hành chính bị áp dụng mức phạt như đối với cá nhân.
.jpg)
Infographic tuyên truyền, cảnh báo các hành vi vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng
Đối với hành vi nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, được sửa đổi, bổ sung và hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH năm 2025, người nào không được phép của chủ thể quyền mà cố ý sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình hoặc phân phối bản sao đến công chúng, nếu xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại hoặc đạt các ngưỡng luật định về thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc giá trị hàng hóa vi phạm, có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
Trường hợp phạm tội có tổ chức, phạm tội 02 lần trở lên, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng, gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 500 triệu đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 500 triệu đồng trở lên, cá nhân phạm tội có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 01 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Đối với doanh nghiệp, hành vi vi phạm có thể phát sinh trong quá trình vận hành website, nền tảng số, kênh phát sóng hoặc hệ thống phân phối nội dung. Doanh nghiệp có thể bị xem xét trách nhiệm nếu hành vi được thực hiện nhân danh, vì lợi ích của doanh nghiệp, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc được tổ chức như một hoạt động kinh doanh nhằm thu lợi từ quảng cáo, tài trợ, phí dịch vụ hoặc các nguồn thu khác.
Theo khoản 5 Điều 225 Bộ luật Hình sự, pháp nhân thương mại phạm tội có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đồng đến 01 tỷ đồng; trường hợp nghiêm trọng hơn, mức phạt có thể từ 01 tỷ đồng đến 03 tỷ đồng. Ngoài ra, pháp nhân thương mại còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm.
Tuy nhiên, trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp không đương nhiên phát sinh chỉ vì nhân viên hoặc người quản lý có hành vi vi phạm. Doanh nghiệp chỉ bị truy cứu khi hành vi được thực hiện nhân danh, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân và đáp ứng các điều kiện theo Điều 75 Bộ luật Hình sự. Việc xử lý pháp nhân không loại trừ trách nhiệm của cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi.
Do đó, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực truyền thông, công nghệ, quảng cáo, cung cấp nền tảng hoặc phân phối nội dung cần kiểm soát bản quyền trước khi khai thác. Cần xác định rõ chủ thể quyền, phạm vi cấp phép, thời hạn, lãnh thổ, phương thức phát sóng, quyền tiếp sóng, phát lại và khai thác thương mại. Việc không kiểm tra giấy phép, tiếp tục khai thác sau khi được cảnh báo hoặc kinh doanh dựa trên nội dung chưa được cấp phép có thể làm gia tăng rủi ro pháp lý cho cả cá nhân và pháp nhân thương mại.
Thực tế, trong năm 2026, cơ quan chức năng tiếp tục khởi tố, điều tra các vụ án về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Điều này cho thấy công tác thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ trên môi trường số đang được tăng cường và cảnh báo các tổ chức, cá nhân không xem nhẹ hành vi xâm phạm bản quyền trong hoạt động kinh doanh.
Chủ động kiểm soát quyền để phòng ngừa vi phạm
.jpg)
Công an xã Phụng Công tuyên truyền, hướng dẫn cơ sở kinh doanh chấp hành các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan
Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh ngày càng phụ thuộc vào môi trường số, việc chủ động kiểm soát quyền đối với nội dung được sử dụng là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh phòng ngừa rủi ro pháp lý.
Trước hết, cần kiểm tra nguồn gốc và quyền sử dụng trước khi khai thác bất kỳ nội dung nào của người khác. Đối với hình ảnh, video, âm nhạc, bài viết, phim, chương trình phát sóng, phần mềm hoặc các tài sản trí tuệ khác, doanh nghiệp cần xác định rõ chủ thể quyền, phạm vi quyền được phép sử dụng, mục đích sử dụng, thời hạn và các điều kiện kèm theo. Không nên mặc định rằng nội dung được đăng công khai trên Internet là nội dung miễn phí hoặc có thể sử dụng cho mục đích thương mại.
Thứ hai, cần có thỏa thuận hoặc hợp đồng rõ ràng khi khai thác nội dung thuộc quyền của tổ chức, cá nhân khác. Trong trường hợp sử dụng nội dung để quảng cáo, phát sóng, cung cấp dịch vụ hoặc tạo doanh thu, các bên cần xác định cụ thể phạm vi sử dụng, nền tảng khai thác, thời hạn, lãnh thổ, mục đích thương mại và trách nhiệm khi phát sinh tranh chấp.
Thứ ba, kiểm soát chặt chẽ nội dung do đơn vị, cá nhân bên ngoài cung cấp. Khi thuê công ty truyền thông, agency, freelancer hoặc cộng tác viên sản xuất video, hình ảnh, thiết kế, bài viết..., doanh nghiệp cần yêu cầu cam kết về nguồn gốc và quyền sử dụng đối với nội dung được bàn giao; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các bên nếu nội dung vi phạm quyền của bên thứ ba.
Thứ tư, lưu giữ tài liệu chứng minh quyền sử dụng. Hợp đồng, giấy phép, văn bản đồng ý, hóa đơn, chứng từ thanh toán, email hoặc các tài liệu khác liên quan đến việc cấp phép, chuyển giao quyền cần được lưu trữ đầy đủ. Doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm nội dung được sử dụng hợp pháp mà còn cần có khả năng chứng minh căn cứ sử dụng hợp pháp khi phát sinh tranh chấp hoặc được cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
Thứ năm, xây dựng quy trình kiểm duyệt nội dung trước khi đăng tải, quảng cáo, livestream hoặc khai thác thương mại trên môi trường mạng. Doanh nghiệp cần xác định rõ người chịu trách nhiệm kiểm tra nguồn gốc nội dung, quyền sử dụng và phê duyệt trước khi đưa lên website, Facebook, TikTok, YouTube hoặc các nền tảng số khác. Đối với những nội dung chưa xác định được quyền sử dụng, cần tạm thời không khai thác cho đến khi làm rõ căn cứ pháp lý.
Trong trường hợp phát hiện nội dung đang được sử dụng có nguy cơ xâm phạm quyền của người khác, doanh nghiệp cần chủ động rà soát, tạm dừng khai thác nếu cần thiết, xác định nguồn gốc và quyền sử dụng, đồng thời kịp thời trao đổi với chủ thể quyền để xử lý. Việc chủ động khắc phục không chỉ góp phần hạn chế thiệt hại mà còn thể hiện ý thức tuân thủ pháp luật và trách nhiệm của doanh nghiệp trong môi trường kinh doanh số.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, tôn trọng và bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp luật mà còn là yếu tố góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng, bảo vệ động lực sáng tạo và quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Vụ án “Xôi Lạc TV” là lời cảnh báo rõ ràng rằng những hành vi xâm phạm bản quyền trên không gian mạng, khi có đủ dấu hiệu vi phạm, đều có thể được phát hiện, truy vết và xử lý nghiêm minh.
Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần chủ động rà soát, kiểm soát nguồn gốc và quyền sử dụng đối với các nội dung được khai thác trong hoạt động kinh doanh; nâng cao nhận thức pháp luật cho người lao động, đối tác và bộ phận phụ trách truyền thông, quảng cáo; qua đó phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của mình và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể khác.