Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành môi trường quan trọng để thế hệ trẻ tiếp cận thông tin, giao lưu, bày tỏ quan điểm và sáng tạo nội dung. Gen Z với đặc điểm nhanh nhạy, thường xuyên sử dụng mạng xã hội, dễ tiếp cận các xu hướng mới và có khả năng lan truyền nội dung thông tin với tốc độ cao đã và đang trở thành nhóm đối tượng mà các hoạt động thao túng thông tin có thể hướng tới. Chính vì vậy, việc lợi dụng các nền tảng số để tác động, kích động, lôi kéo thế hệ trẻ là vấn đề cần được nhận diện và chủ động phòng ngừa trong tình hình mới.
Thời gian qua, lợi dụng các cuộc biểu tình của giới trẻ (hay còn gọi là thế hệ Gen Z, độ tuổi khoảng từ 14 tuổi đến 29 tuổi; trong đó trên thế giới có khoảng 2,6 tỷ người thuộc thế hệ này) ở một số quốc gia Trung Đông, Nam Á và Đông Nam Á, các thế lực thù địch, các tổ chức phản động lưu vong, số đối tượng chống đối đã lợi dụng mạng xã hội để đăng tải nhiều bài viết, hình ảnh, clip nhằm kích động tư tưởng cực đoan, kêu gọi biểu tình, bạo loạn, “cách mạng màu” đối với thế hệ trẻ ở Việt Nam. Đặc biệt, thời gian gần đây một số bài viết đã chia sẻ với những tiêu đề gây chú ý như: “Khi Gen Z nổi giận”, “Đòi công lý theo cách của Gen Z”, “Philippines xuống đường chống tham nhũng, Nepal, Indonesia cũng đồng lòng vì minh bạch, công lý. Tiếng nói người dân là sức mạnh lớn nhất. Từ đó các đối tượng liên hệ, so sánh tình hình chính trị Việt Nam, gieo rắc tâm lý hoài nghi, bất mãn và từng bước chuyển hoá, thay đổi nhận thức về giá trị, quan điểm, thái độ đối với chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong một bộ phận giới trẻ. Đây là những luận điệu hết sức nguy hiểm, hoàn toàn không có cơ sở, bởi bối cảnh, điều kiện chính trị - xã hội ở những quốc gia bất ổn đó hoàn toàn khác so với Việt Nam, nơi mà Đảng Cộng sản Việt Nam đã và đang giữ vững vai trò lãnh đạo, bảo đảm sự ổn định, phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
.jpg)
Hình ảnh các cuộc biểu tình bạo loạn phản đối Chính phủ tại Nepal (2025).
Không chỉ khai thác các vấn đề chính trị - xã hội để phục vụ mục đích xuyên tạc, chống phá, các thế lực thù địch và phần tử cơ hội chính trị còn triệt để lợi dụng đặc điểm tâm lý của một bộ phận giới trẻ muốn được khẳng định cái tôi, đề cao tự do cá nhân, nhưng còn hạn chế khả năng nhận thức các vấn đề chính trị - xã hội để tìm cách tiếp cận, tác động lên tâm lý hòng mua chuộc, lôi kéo thế hệ trẻ, phát triển lực lượng, hình thành tổ chức chính trị đối lập trong nước. Ngoài ra, những khẩu hiệu có sức hấp dẫn như “tự do tuyệt đối”, “dân chủ không giới hạn” được các đối tượng mang ra sử dụng để nhằm thu hút giới trẻ, chúng còn tác động đến cảm xúc, từng bước tạo tâm lý hoài nghi, bất mãn, mất phương hướng; đồng thời cổ súy lối sống thực dụng, tôn sùng vật chất và xem nhẹ trách nhiệm đối với gia đình, cộng đồng, xã hội. Khi một bộ phận giới trẻ bị tác động bởi lối sống lệch chuẩn, dần xa rời những giá trị văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, họ có thể trở thành những đối tượng dễ bị tác động, lôi kéo và dẫn dắt theo hướng cực đoan, đối lập. Đáng lo ngại, quá trình này không diễn ra một cách đột ngột mà thường được tiến hành từng bước, từ tác động đến nhận thức, gieo rắc hoài nghi, làm phai nhạt niềm tin đến thúc đẩy những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Đây là một phương thức được xác định trong chiến lược “diễn biến hòa bình”, trong đó mục tiêu không phải là tạo ra sự thay đổi bằng những tác động trực diện, mà từng bước làm biến đổi nhận thức từ bên trong, bào mòn các giá trị nền tảng, làm suy giảm niềm tin và từ đó tác động đến sự ổn định chính trị - xã hội, lợi ích quốc gia, dân tộc. Nguy hiểm hơn, khi những luận điệu sai lệch bước đầu tạo được sự đồng cảm hoặc tâm lý đồng thuận nhất định, các đối tượng có thể tiếp tục tận dụng không gian mạng để tập hợp những người có cùng nhận thức vào các nhóm kín, diễn đàn, trang mạng xã hội; đồng thời xây dựng, tô vẽ những “hình mẫu”, “ngọn cờ” trong giới trẻ nhằm tạo điểm quy tụ, khuếch đại thông điệp và hình thành hiệu ứng đám đông. Từ một tiếng nói cá nhân, thông qua cơ chế lan truyền của mạng xã hội, một quan điểm lệch lạc có thể được nhân rộng, tạo cảm giác về “làn sóng” đồng thuận, trong đó những bức xúc cá nhân hoặc vấn đề xã hội vốn cần được nhìn nhận khách quan, các đối tượng có thể dẫn dắt theo hướng cực đoan, biến sự quan tâm thành tâm lý đối đầu, biến tranh luận thành kích động và biến một cá nhân thiếu cảnh giác thành mắt xích trong quá trình lan truyền thông tin sai lệch. Khi những quan điểm lệch lạc liên tục được củng cố bởi sự cộng hưởng của các hội nhóm và hiệu ứng đám đông, một bộ phận Gen Z có nguy cơ bị đẩy từ nhận thức sai lệch đến hành vi quá khích, hoặc tham gia trực tiếp vào các hoạt động biểu tình, gây rối, bạo loạn, vi phạm pháp luật, làm phức tạp tình hình an ninh, trật tự và mất ổn định xã hội.
.jpg)
Hình ảnh một số tài khoản mạng xã hội đăng tải những nội dung có dấu hiệu lợi dụng Gen Z để kích động, lôi kéo trên không gian mạng trước thềm Quốc khánh 2/9.
Lợi dụng không gian mạng để tác động, kích động và lôi kéo thanh niên không phải là phương thức mới, song sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội đang khiến thủ đoạn này ngày càng đa dạng, tinh vi, khó nhận diện. Không trực tiếp bộc lộ mục đích, các đối tượng thường lồng ghép thông điệp dưới những hình thức hấp dẫn như “tự do”, “công bằng”, “công lý”, “thay đổi” để tạo sự đồng cảm, từ đó từng bước tác động vào cảm xúc, nhận thức, làm suy giảm khả năng phân biệt đúng – sai và định hướng hành vi của thế hệ trẻ. Có thể nói, Việt Nam là quốc gia có cơ cấu dân số trẻ, theo Trung ương Đoàn, năm 2025 nước ta có hơn 20 triệu thanh niên trong độ tuổi từ 16 đến 30 tuổi (chiếm khoảng 20,1% dân số cả nước). Đây là lực lượng xã hội đông đảo, năng động, quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước; có khả năng tiếp cận nhanh và tham gia sâu rộng vào môi trường số. Bước sang năm 2026, khi mạng xã hội ngày càng trở thành không gian giao tiếp, tiếp nhận và lan truyền thông tin chủ yếu của giới trẻ, việc định hướng nhận thức, nâng cao bản lĩnh chính trị, khả năng phân biệt đúng - sai và ý thức trách nhiệm của thanh niên trên không gian mạng càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong dòng chảy phát triển đất nước, thanh niên luôn là lực lượng xung kích, năng động, sáng tạo, giàu khát vọng cống hiến. Phần lớn Gen Z hôm nay có nhận thức chính trị đúng đắn, nuôi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, trân trọng giá trị của hòa bình, độc lập, thống nhất và những thành tựu mà các thế hệ đi trước đã vun đắp. Tuy nhiên, trước sự bùng nổ thông tin trên môi trường số, một bộ phận thanh niên vẫn còn hạn chế về kỹ năng kiểm chứng, thiếu kinh nghiệm trước những vấn đề phức tạp của đời sống chính trị - xã hội, dễ bị tác động bởi tâm lý đám đông, lối sống thực dụng hoặc các xu hướng lệch chuẩn. Chính những điểm yếu này có thể trở thành “kẽ hở” để các hoạt động tuyên truyền sai lệch, kích động và thao túng nhận thức từng bước xâm nhập, điều khiển hành vi của giới trẻ.
Trước thực tế đó, nâng cao “sức đề kháng thông tin” không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cần thiết đối với mỗi người sử dụng mạng xã hội, đặc biệt là trong thế hệ trẻ. Sức đề kháng ấy không phải là sự khước từ những thông tin khác biệt, mà là khả năng tiếp nhận có chọn lọc, tư duy độc lập, kiểm chứng. Khi có nhận thức đúng đắn, tỉnh táo trước thông tin và ý thức đầy đủ về trách nhiệm với cộng đồng, thanh niên sẽ không dễ trở thành đối tượng bị dẫn dắt hay trở thành công cụ cho những hoạt động chống phá. Theo bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội ban hành kèm theo Quyết định số 874/QĐ-BTTTT ngày 17/6/2021 của Bộ Thông tin và truyền thông đã xác định bốn nguyên tắc ứng xử cơ bản: tôn trọng và tuân thủ pháp luật; ứng xử lành mạnh, phù hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa; bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin; chịu trách nhiệm về hành vi của mình trên mạng xã hội. Đây chính là những chuẩn mực mà một xã hội văn minh đòi hỏi ở mỗi cá nhân, đặc biệt là thế hệ trẻ trong cách ứng xử với cộng đồng, dù hiện diện ngoài đời thực hay tương tác qua một màn hình, điều quan trọng không nằm ở việc biết những nguyên tắc ấy, mà là biến nhận thức thành hành động, biến quy tắc thành thói quen và biến trách nhiệm thành phản xạ trong mỗi lượt đăng tải, chia sẻ, bình luận trên không gian mạng. Với lợi thế về công nghệ, sức sáng tạo, tinh thần trách nhiệm và khả năng lan tỏa mạnh mẽ, Gen Z không nên chỉ là người tiếp nhận thông tin mà cần trở thành chủ thể có trách nhiệm trong kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh; đưa không gian mạng trở thành nơi lan tỏa tri thức, những câu chuyện đẹp về quê hương, đất nước, tinh thần đoàn kết và những giá trị nhân văn của xã hội. Hơn lúc nào hết, thanh niên, thế hệ trẻ cần nêu cao tinh thần cảnh giác, sáng suốt, ý thức trách nhiệm, góp phần cùng đất nước và cả hệ thống chính trị đập tan mọi âm mưu, luận điêu xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch, phản động, xứng đáng với niềm tin của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên”. Đừng để lòng yêu nước bị lợi dụng bởi những luận điệu kích động; hãy để lòng yêu nước được thể hiện bằng trí tuệ, bản lĩnh, trách nhiệm và những hành động thiết thực vì một Việt Nam ổn định, phát triển, phồn vinh và hạnh phúc.