Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhu cầu đi lại, học tập, lao động và giao lưu của công dân Việt Nam với các quốc gia trên thế giới ngày càng tăng. Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn đó, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực xuất nhập cảnh, Quốc hội Việt Nam đã ban hành Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự, trong đó có Luật xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam với nhiều quy định mới liên quan đến hộ chiếu của công dân Việt Nam. Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, góp phần hoàn thiện khung pháp lý và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân khi thực hiện quyền xuất cảnh, nhập cảnh theo quy định của pháp luật.
Một trong những nội dung đáng chú ý của luật là đã quy định cụ thể về hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọn. Theo quy định mới, loại hộ chiếu này chỉ có giá trị sử dụng một lần để xuất cảnh hoặc nhập cảnh và thời hạn tối đa không quá 12 tháng, đồng thời không được gia hạn. Việc quy định rõ thời hạn và phạm vi sử dụng nhằm bảo đảm hộ chiếu rút gọn chỉ được cấp và sử dụng trong những trường hợp đặc biệt, cấp bách, ví dụ như: công dân cần nhanh chóng về nước vì lý do nhân đạo, hoặc cần xuất cảnh khẩn cấp trong những tình huống đặc biệt mà chưa kịp hoàn thiện đầy đủ thủ tục cấp hộ chiếu thông thường. Quy định này góp phần tăng cường công tác quản lý nhà nước, hạn chế tình trạng sử dụng hộ chiếu tạm thời nhiều lần, đồng thời bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống giấy tờ xuất nhập cảnh của công dân Việt Nam.
Bên cạnh việc quy định rõ hơn về hộ chiếu rút gọn, luật mới cũng bổ sung các trường hợp thu hồi hoặc hủy giá trị sử dụng của hộ chiếu, nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch trong công tác quản lý. Theo đó, hộ chiếu có thể bị thu hồi hoặc hủy giá trị sử dụng trong một số trường hợp như:
- Hộ chiếu được cấp sai thông tin cá nhân của người được cấp.
- Hộ chiếu của người thuộc trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh theo quy định của pháp luật.
- Hộ chiếu đã được cấp mới để thay thế hộ chiếu cũ.
Những quy định này giúp cơ quan chức năng kịp thời xử lý các trường hợp phát sinh trong thực tế, tránh việc lợi dụng hộ chiếu để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động xuất nhập cảnh.
Một điểm mới quan trọng khác của Luật số 118/2025/QH15 là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất nhập cảnh. Theo đó, các thủ tục liên quan đến cấp, đổi, cấp lại hộ chiếu sẽ tiếp tục được triển khai mạnh mẽ trên môi trường điện tử, kết nối trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Điều này giúp: Giảm bớt giấy tờ cho người dân, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính; tăng tính minh bạch, chính xác trong việc xác thực thông tin cá nhân. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý hộ chiếu còn giúp các cơ quan chức năng nâng cao hiệu quả kiểm soát xuất nhập cảnh, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng gia tăng.
Trên thực tế, nhiều quốc gia hiện nay đã sử dụng hộ chiếu điện tử tích hợp chip để lưu trữ thông tin sinh trắc học như vân tay, ảnh khuôn mặt nhằm tăng cường khả năng xác thực danh tính và chống làm giả giấy tờ. Việt Nam cũng đang từng bước triển khai và hoàn thiện hệ thống quản lý hộ chiếu theo xu hướng hiện đại này.
Việc ban hành và triển khai Luật số 118/2025/QH15 không chỉ nhằm tăng cường công tác quản lý mà còn hướng tới mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân. Thông qua việc cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ số và chuẩn hóa các quy định liên quan đến hộ chiếu, công dân Việt Nam có thể thực hiện thủ tục xuất nhập cảnh nhanh chóng, thuận tiện và minh bạch hơn. Đồng thời, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về xuất nhập cảnh cũng giúp nâng cao uy tín và vị thế của hộ chiếu Việt Nam trên trường quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho công dân khi đi học tập, lao động, du lịch hoặc hợp tác kinh tế ở nước ngoài.
Có thể thấy, những điểm mới trong Luật số 118/2025/QH15 là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về xuất nhập cảnh của Việt Nam. Các quy định mới không chỉ bảo đảm tính chặt chẽ trong quản lý mà còn phù hợp với xu hướng hiện đại hóa quản lý hành chính của nhiều quốc gia trên thế giới.
Hương Liên - Phòng Quản lý xuất nhập cảnh