THỰC TRẠNG VÀ CÔNG TÁC PHÒNG NGỪA, XỬ LÝ VI PHẠM TRẬT TỰ AN TOÀN GIAO THÔNG ĐỐI VỚI THANH, THIẾU NIÊN

1. Thực trạng

Tai nạn giao thông nói chung, tình trạng vi phạm Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ trong lứa tuổi thanh, thiếu niên nói riêng trên địa bàn tỉnh Hưng Yên vẫn đang là một vấn đề nhức nhối, là nỗi lo của toàn xã hội. Tình trạng một số thanh, thiếu niên điều khiển phương tiện với tốc độ cao, lạng lách, đánh võng gây mất trật tự an toàn giao thông vẫn diễn ra trên một số các tuyến đường. Hành vi này không chỉ thể hiện sự coi thường pháp luật mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của chính người vi phạm, người cùng tham gia giao thông và nhân dân. Tình trạng này đã gây nên sự lo ngại sâu sắc và bức xúc lớn trong dư luận xã hội. Các nhóm thanh thiếu niên thường tụ tập thành đoàn, điều khiển xe mô tô chạy với tốc độ cao, lạng lách, đánh võng, nẹt pô, gây ra “nỗi ám ảnh, thậm chí khiếp sợ” cho người tham gia giao thông. Mặc dù các lực lượng chức năng đã tăng cường nhiều biện pháp bảo đảm trật tự an toàn giao thông, tuy nhiên vẫn còn không ít thanh, thiếu niên thiếu hiểu biết, hoặc biết nhưng coi thường pháp luật, chỉ nghiêm chỉnh chấp hành khi có lực lượng Cảnh sát giao thông làm nhiệm vụ tuần tra kiểm soát.

Đ/c Trung tá Nguyễn Ngọc Phương - Trưởng phòng CSGT phát biểu tham luận tại Hội nghị Sơ kết công tác đảm bảo TTATGT quý I và bàn giải pháp kép giảm tai nạn giao thông

Theo số liệu thống kê, lỗi vi phạm về TTATGT của nhóm thanh thiếu niên chủ yếu là chở quá số người quy định, không đội mũ bảo hiểm, vi phạm nồng độ cồn... Nhiều trường hợp thanh, thiếu niên vi phạm khi chưa đủ tuổi nhưng vẫn điều khiển xe mô-tô tham gia giao thông. Bên cạnh đó, vẫn còn tình trạng thanh, thiếu niên không chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu giao thông, phóng nhanh, vượt ẩu có thái độ, lời lẽ thách thức lực lượng Cảnh sát giao thông khi làm nhiệm vụ. Các hành vi đó không chỉ gây nguy hiểm cho bản thân mà còn đe dọa tới tính mạng người khác cùng tham gia giao thông trên đường.

Trong quý I, năm 2026, lực lượng CSGT đã phát hiện xử lý 5.725 trường hợp thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật về TTATGT (chiếm 41,4%), tạm giữ 1.652 phương tiện các loại. Về tình hình TNGT xảy ra 31 vụ liên quan đến lứa tuổi thanh, thiếu niên (chiếm đến 23,1%). Ba nguyên nhân hàng đầu dẫn đến gây ra TNGT liên quan đến lứa tuổi thanh, thiếu niên bao gồm: Đi sai phần đường, vi phạm tốc độ và thiếu quan sát. Ngoài ra, vi phạm một số quy định cơ bản khi tham gia giao thông: 34% xe mô tô không có gương chiếu hậu, với xe máy con số này là 81%, với xe đạp điện là 90%, 28% không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ sai quy cách, không đạt chuẩn. Tỷ lệ TNGT của nhóm đi xe đạp điện, xe máy điện và xe máy là cao nhất.

2. Nguyên nhân

Từ những thực trạng trên có thể thấy nguyên nhân của tình trạng tai nạn và vi phạm TTATGT lứa tuổi thanh, thiếu niên xuất phát từ các khía cạnh sau:

Ý thức pháp luật và trách nhiệm xã hội còn hạn chế: Một bộ phận không nhỏ thanh, thiếu niên trong đó có học sinh chưa được trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật về trật tự an toàn giao thông, trong khi nhận thức về hậu quả của vi phạm còn mơ hồ. Không ít thanh thiếu niên coi việc vi phạm như đi xe máy khi chưa đủ tuổi, chưa có giấy phép lái xe, không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người… là chuyện bình thường.

Ảnh hưởng từ tâm lý lứa tuổi: Thanh, thiếu niên đặc biệt là lứa tuổi trung học phổ thông thường có tâm lý chưa chín chắn, nhận thức chưa đầy đủ, dễ bị kích động và có xu hướng thích thể hiện bản thân, ưa tốc độ, tò mò, muốn thử thách. Họ mong muốn tìm kiếm “cảm giác mạnh”, sự kích thích từ tốc độ và tiếng động cơ, hoặc bị “rủ rê, thách thức” từ bạn bè đồng trang lứa. Điều này dễ dẫn đến các hành vi nguy hiểm như lạng lách, đánh võng, không tuân thủ tín hiệu đèn giao thông.

Sự buông lỏng quản lý từ gia đình, nhà trường, phối hợp với chính quyền cơ sở: Nhiều phụ huynh vì bận rộn công việc nên ít quan tâm, quản lý phương tiện và hành vi tham gia giao thông của con em, nhiều trường hợp giao xe cho con em mình mặc dù biết không có giấy phép lái xe, không đủ tuổi, không đủ kỹ năng điều khiển phương tiện. Một số trường học mới chỉ dừng lại ở hình thức nhắc nhở chung, chưa gắn trách nhiệm của giáo viên, chưa có cơ chế giám sát, phối hợp chặt chẽ với gia đình và cơ quan chức năng để quản lý học sinh ngoài giờ học. Chính quyền cơ sở chưa thực sự quyết liệt vào cuộc trong công tác tuyên truyền, quản lý, giáo dục ngay từ cơ sở.

Tác động của mạng xã hội: Mạng xã hội cũng đóng vai trò là một không gian để các đối tượng này tổ chức, rủ rê, cổ vũ những hành vi nguy hiểm trên đường khi nhiều clip lạng lách, đua xe được chia sẻ rộng rãi, tác động đến tâm lý của thanh thiếu niên. Một số cơ sở “độ, chế” xe trái phép lại tiếp tay, cung cấp phương tiện để độ, chế phương tiện chủ yếu mua, bán qua môi trường mạng.

Bên cạnh đó, sự thiếu hụt các sân chơi, hoạt động giải trí lành mạnh cho giới trẻ cũng là một nguyên nhân quan trọng. Khi không có những không gian giải trí hữu ích, thanh thiếu niên sẽ tự tìm đến những “sân chơi” tiêu cực. Tình trạng thanh, thiếu niên trong đó có học sinh sử dụng xe máy điện, xe máy dung tích lớn khi chưa đủ tuổi diễn ra khá phổ biến, một phần do sự dễ dãi trong quản lý của cộng đồng.

Sự thay đổi của hệ thống pháp luật: Các quy định mới như Luật TTATGT đường bộ 2024, Nghị định 168/2024/NĐ-CP với mức phạt cao hơn, cơ chế trừ điểm giấy phép lái xe… dù mang tính răn đe nhưng nếu chưa được tuyên truyền kịp thời, đầy đủ thì học sinh dễ rơi vào tình trạng “không biết nhưng vẫn vi phạm”, thậm chí có phản ứng tiêu cực khi bị xử lý.

Từ những nguyên nhân trên có thể thấy rằng, để hạn chế TNGT và tình trạng vi phạm TTATGT đối với nhóm tuổi thanh, thiếu niên cần sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình - nhà trường - xã hội, đồng thời nâng cao hơn nữa vai trò của lực lượng Công an cấp xã và CSGT trong cả tuyên truyền lẫn quản lý, xử lý vi phạm.

3. Giải pháp

Để đạt được mục tiêu kéo giảm số vụ TNGT và vi phạm TTATGT nói chung, đồng thời hạn chế tối đa tình trạng vi phạm, TNGT liên quan đến lứa tuổi thanh, thiếu niên, lực lượng CSGT Công an tỉnh Hưng Yên cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức và lực lượng chức năng, triển khai đồng bộ các giải pháp sau:

Thứ nhất, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về TTATGT

Tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật vẫn là giải pháp gốc rễ và bền vững trong công tác phòng ngừa vi phạm giao thông. Lực lượng CSGT cần xây dựng các chương trình tuyên truyền phù hợp với từng nhóm đối tượng, trong đó thanh, thiếu niên là trọng tâm. Nội dung cần ngắn gọn, dễ hiểu, lồng ghép các tình huống thực tiễn, hình ảnh trực quan để tăng tính hấp dẫn. Đặc biệt, cần đổi mới phương pháp tuyên truyền bằng cách ứng dụng công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI). Các phần mềm mô phỏng tình huống giao thông, thi trắc nghiệm, sân khấu hóa, trò chơi trực tuyến, video tương tác sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức pháp luật một cách sinh động, dễ nhớ và có tính trải nghiệm cao.

Học sinh các Trường THPT, Trung tâm GDNN - GXTX được tuyên truyền, đánh giá nhận thức kiến thức pháp luật về TTATGT qua ứng dụng trực tuyến

Phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo về tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về trật tự, an toàn giao thông trong các trường học; tăng cường phổ biến các kiến thức và kỹ năng tham gia giao thông an toàn cho phụ huynh trong trường hợp chở trẻ em trên ô tô, mô tô, xe máy và các phương tiện khác; bảo đảm mỗi trường trung học phổ thông, trung học cơ sở, tiểu học mỗi học kỳ có ít nhất một buổi tuyên truyền, phổ biến về trật tự, an toàn giao thông. Hướng dẫn tổ chức cho các nhà trường, cha mẹ học sinh, học sinh, cán bộ, giáo viên, nhân viên ký cam kết thi đua chấp hành pháp luật về trật tự an toàn giao thông đường bộ.

Song song với đó, cần tăng cường đầu tư, xây dựng các sân chơi, hoạt động giải trí lành mạnh, có tính thách thức và hấp dẫn để thu hút giới trẻ, từ đó "chống lại" các sân chơi tiêu cực. Các hoạt động thể thao, văn hóa, nghệ thuật, các câu lạc bộ sở thích có thể là những lựa chọn thay thế an toàn và bổ ích cho thanh thiếu niên.

Thứ hai, tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm TTATGT

Song song với tuyên truyền, công tác kiểm tra, xử lý vi phạm cần được tiến hành nghiêm túc, kiên quyết, nhất là các khu vực, tuyến đường thanh thiếu niên thường đi xe mô tô, xe máy điện không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người quy định, dàn hàng ngang hoặc lạng lách. Một giải pháp quan trọng là xử lý nghiêm trách nhiệm của phụ huynh khi giao xe cho học sinh chưa đủ điều kiện điều khiển phương tiện.

Rà soát, lên danh sách toàn bộ thanh, thiếu niên vi phạm về trật tự an toàn giao thông trên địa bàn; răn đe giáo dục; tổ chức tuyên truyền cá biệt những đối tượng vi phạm, viết cam kết không tái phạm. Bên cạnh đó, qua công tác tuần tra, kiểm soát, lực lượng Cảnh sát giao thông sử dụng hệ thống Camera giám sát về ANTT và TTATGT, sử dụng camera di động ghi nhận những hình ảnh vi phạm của số đối tượng thanh thiếu niên này và kịp thời thông báo cho tổ tuần tra kiểm soát công khai xử lý hoặc thông báo phạt nguội.

Lực lượng chức năng xử lý nghiêm các trường hợp thanh thiếu niên vi phạm TTATGT

Đối với các trường hợp vi phạm về TTATGT thanh thiếu niên trong đó có học sinh, lực lượng CSGT phải gửi thông báo về nhà trường nơi học sinh học tập, riêng đối với các trường hợp lạng lách, đánh võng, tụ tập đua xe trái phép lực lượng CSGT gửi thông báo về Công an xã, phường nơi cư trú để có biện pháp răn đe, quản lý.

Đối với các vụ TNGT liên quan đến thanh thiếu niên phải khẩn trương điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật; củng cố hồ sơ xử lý các hành vi giao xe hoặc để cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện gây tai nạn; xác định cụ thể các nguyên nhân gây tai nạn và kiến nghị giải pháp phòng ngừa.

Thứ ba, thực hiện hiệu quả công tác phối hợp liên ngành và quản lý ngay từ địa bàn cơ sở

Phối hợp giữa các đơn vị nghiệp vụ Công an: Công tác phòng ngừa, răn đe thanh thiếu niên không vi phạm TTATGT đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, liên thông giữa các đơn vị nghiệp vụ khác nhau giữa Cảnh sát giao thông, Cảnh sát hình sự, Cảnh sát cơ động và Công an xã, phường. Sự phối hợp này giúp phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm một cách kịp thời và hiệu quả hơn.

Lực lượng CSGT phối hợp với các đơn vị tổ chức tuyên truyền và hướng dẫn ký năng lái xe gắn máy an toàn tại các Trường THPT, Trung tâm GDNN- GDTX trên địa bàn

Phối hợp Công an xã, phường: Tham mưu chính quyền cơ sở chỉ đạo các ngành liên quan tăng cường công tác tuyên truyền cộng đồng như: Tăng tần suất phát thanh trên hệ thống truyền thanh cấp xã, treo băng rôn, áp phích… để tuyên truyền vận động gia đình các quy định của pháp luật, quản lý chặt chẽ con em mình không sa ngã vào các tệ nạn, “thói hư, tật xấu”, tụ tập, dễ dẫn tới hành vi vi phạm pháp luật. Đồng thời, có biện pháp tuyên truyền cá biệt với các trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt, “éo le”, để có biện pháp hỗ trợ, giải quyết kịp thời, từ đó, ngăn chặn tội phạm “ngay từ gốc rễ”; Thực hiện tốt công tác nắm hộ, nắm người, kịp thời phát hiện các nhóm thanh, thiếu niên hư để có biện pháp giáo dục, răn đe, xử lý ngay từ khi manh nha dấu hiệu vi phạm pháp luật. Tiến hành rà soát xác định các tuyến đường, địa bàn có xảy ra tình trạng các nhóm thanh thiếu niên thường xuyên tụ tập, điều khiển xe lạng lách đánh võng, gây rối trật tự công cộng, các cơ sở “độ, chế xe”, tình hình trên không gian mạng... Xây dựng Kế hoạch tuần tra ban đêm tại các địa điểm mà thanh, thiếu niên có khả năng tụ tập tại địa phương, kiểm tra, kịp thời ngăn chặn các hành vi vi phạm TTATGT.

Đặc biệt, cần siết chặt kiểm tra các cơ sở kinh doanh internet, game, quán ăn, quán nhậu… đảm bảo hoạt động đúng quy định, không để trở thành điểm tụ tập của thanh thiếu niên về đêm. Song song đó, cần kiểm soát chặt các cơ sở độ chế xe, xử lý nghiêm các hành vi thay đổi kết cấu phương tiện trái phép - một trong những nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ tai nạn.

Vai trò của Chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể: Bên cạnh vai trò nòng cốt của lực lượng Công an, chính quyền địa phương có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc quản lý, giáo dục đối tượng và đấu tranh phòng chống từ cơ sở. Công an các xã, phường đã phát huy vai trò chủ động, phối hợp chặt chẽ với các ban, ngành, đoàn thể và nhân dân để tuyên truyền, xử lý vi phạm và răn đe các trường hợp thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật về TTATGT. Tăng cường lực lượng TTKS trên các tuyến đường xã, thôn, xóm theo dõi phát hiện các đối tượng tụ tập, điều khiển phương tiện vi phạm TTATGT để phòng ngừa ngay từ ban đầu, có biện pháp răn đe, giáo dục, xử lý.

Sự phối hợp liên ngành không chỉ dừng lại ở các lực lượng vũ trang mà cần mở rộng sang các tổ chức xã hội để tạo ra một “mạng lưới” phòng ngừa toàn diện. Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ là hai tổ chức có vai trò đặc biệt quan trọng. Đoàn Thanh niên đã có nhiều mô hình và cách làm hiệu quả để tuyên truyền, phổ biến kiến thức về an toàn giao thông cho đoàn viên, thanh niên và học sinh thông qua các buổi tọa đàm, hội thi, và các mô hình sân chơi hấp dẫn. Tương tự, Hội Phụ nữ các cấp đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức cho các bà mẹ về cách quản lý, giáo dục và nắm bắt tâm lý con cái, đặc biệt trong độ tuổi vị thành niên. Đây là một mô hình “xã hội hóa” công tác phòng ngừa, nơi mọi chủ thể từ gia đình, nhà trường đến các tổ chức xã hội đều có trách nhiệm và vai trò riêng.

Chính quyền địa phương, lực lượng chức năng thường xuyên phối hợp với nhà trường, gia đình trong quản lý giáo dục thanh thiếu niên, nhất là số học sinh điều khiển phương tiện vi phạm trật tự, an toàn giao thông khi đến trường; Tổ chức làm việc trực tiếp với gia đình, nhà trường có học sinh “cá biệt”, có dấu hiệu tụ tập điều khiển phương tiện không gắn biển số, thường xuyên vi phạm giao thông, đi nhanh, vượt ẩu, lạng lách trên địa bàn để có biện pháp ngăn ngừa, răn đe cùng với gia đình, nhà trường giáo dục, ký cam kết với cá nhân và gia đình. Xác định nguyên nhân, đưa ra các giải pháp, phối hợp quản lý, giáo dục phù hợp, kịp thời.

Thực trạng thanh thiếu niên vi phạm TTATGT là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi một chiến lược toàn diện, đồng bộ và bền vững. Việc chỉ tập trung vào các biện pháp kiểm tra, xử lý đơn lẻ sẽ không thể giải quyết được tận gốc rễ của vấn đề. Hiệu quả của công tác này phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ, liên thông giữa các lực lượng chức năng và sự tham gia của toàn xã hội, đặc biệt là gia đình, nhà trường và các tổ chức đoàn thể để lập lại trật tự, mang lại bình yên và an toàn cho xã hội.

Trung tá Nguyễn Ngọc Phương - Trưởng Phòng Cảnh sát giao thông