Dữ liệu sinh trắc học là những thông tin đặc trưng riêng biệt của mỗi cá nhân như khuôn mặt, giọng nói, dấu vân tay, … Đây là loại dữ liệu có tính định danh cao và hiện đang được sử dụng phổ biến trong xác thực tài khoản ngân hàng, ví điện tử, điện thoại thông minh và nhiều nền tảng số khác.
Từ những thói quen của người dùng, sử dụng mạng xã hội như chụp ảnh tạo dáng chữ V, chụp cận bàn tay mà các kẻ gian có thể lợi dụng để trích xuất thông tin, dữ liệu sinh trắc học.
Các camera độ phân giải cao hiện nay, nếu ống kính hướng thẳng vào ngón tay ở khoảng cách dưới 1,5 mét, thông tin vân tay có thể bị trích xuất 100%. Ở khoảng cách 1,5 đến 3 mét, tỷ lệ lấy được dữ liệu là 50%. Thiết bị chỉ không thể nhận diện vân tay khi khoảng cách chụp trên 3 mét. Ống kính smartphone từ 50 megapixel trở lên kết hợp thuật toán AI xử lý ảnh có thể ghi lại cấu trúc vân tay. Khi người dùng tải ảnh gốc lên mạng xã hội, dữ liệu này có thể bị thu thập. Kẻ gian sử dụng máy in 3D tạo ra màng silicone giả mạo vân tay để mở khóa điện thoại, truy cập ứng dụng ngân hàng hoặc cửa thông minh.
Vân tay có thể bị mô phỏng lại cho mục đích xấu (ảnh minh hoạ)
Bên cạnh thói quen chụp ảnh tạo dáng chữ V của hầu hết cư dân mạng, kẻ gian còn lợi dụng các thói quen khác của những người dùng, sử dụng mạng xã hội như: đăng tải công khai nhiều ảnh chân dung cận mặt, video cá nhân chất lượng cao trên mạng xã hội; tham gia các trào lưu “biến hình”, “ghép mặt AI”, “tạo sticker từ ảnh cá nhân”, “dự đoán tương lai bằng khuôn mặt” trên các ứng dụng không rõ nguồn gốc; sử dụng các ứng dụng chỉnh sửa ảnh, app AI miễn phí nhưng yêu cầu quyền truy cập camera, micro và dữ liệu cá nhân. Chính những hành động đu “trend” tưởng chừng như vô hại nhưng lại vô tình tạo điều kiện cho các đối tượng xấu, kẻ gian trên mạng thu thập dữ liệu sinh trắc học.
Hình ảnh cá nhân có thể bị kẻ gian sử dụng cho mục đích xấu (ảnh minh hoạ)
Sau khi thu thập được dữ liệu sinh học, các đối tượng có thể sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), Deepfake để giả mạo khuôn mặt, giọng nói nhằm thực hiện hành vi: mạo danh chủ tài khoản để vay tiền, lừa đảo người thân; vượt qua các bước xác thực sinh trắc học của ngân hàng, ví điện tử; chiếm quyền sử dụng tài khoản mạng xã hội, email; phục vụ hoạt động quảng cáo, mua bán dữ liệu trái phép; đe dọa, tống tiền hoặc bôi nhọ danh dự cá nhân.
Đáng chú ý, khác với mật khẩu có thể thay đổi, dữ liệu sinh học của mỗi người gần như không thể thay mới khi bị lộ lọt. Vì vậy, nếu bị đánh cắp, hậu quả có thể kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng đối với an toàn tài sản và quyền riêng tư cá nhân.
Để chủ động phòng ngừa nguy cơ bị đánh cắp dữ liệu sinh học trên không gian mạng, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Hưng Yên khuyến cáo người dùng, sử dụng mạng xã hội cần nâng cao ý thức bảo vệ thông tin cá nhân, thực hiện tốt một số biện pháp sau:
- Hạn chế đăng tải công khai ảnh chân dung cận mặt, cận bàn tay, video rõ giọng nói với độ phân giải cao lên mạng xã hội;
- Cân nhắc cách tạo dáng, chụp ảnh hoặc che đi vân tay ở các ngón tay sử dụng để cài mật khẩu sinh trắc học;
- Không tùy tiện cung cấp dữ liệu sinh trắc học cho các ứng dụng, website không rõ nguồn gốc;
- Thận trọng với các trào lưu AI, ứng dụng chỉnh sửa ảnh yêu cầu quyền truy cập dữ liệu cá nhân;
- Không thực hiện xác thực sinh trắc học theo yêu cầu từ cuộc gọi, tin nhắn có những dấu hiệu đáng ngờ,
- Kích hoạt bảo mật nhiều lớp cho tài khoản ngân hàng, mạng xã hội và thường xuyên cập nhật mật khẩu, kiểm tra quyền truy cập ứng dụng trên điện thoại.
Mỗi người dân cần nhận thức rõ rằng dữ liệu sinh học là “chìa khóa số” gắn liền với danh tính cá nhân. Việc bảo vệ dữ liệu sinh học không chỉ giúp bảo vệ tài sản, quyền riêng tư của bản thân mà còn góp phần xây dựng môi trường không gian mạng an toàn, lành mạnh. Khi phát hiện dấu hiệu bị lộ lọt thông tin cá nhân hoặc nghi ngờ bị lợi dụng dữ liệu sinh học để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, người dân cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan chức năng nơi gần nhất để được hỗ trợ, xử lý kịp thời.
Phạm Việt Hoàng – Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao