Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, không gian mạng đã trở thành môi trường thông tin có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống chính trị, xã hội. Bên cạnh những giá trị tích cực, không gian này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ mới đối với an ninh tư tưởng, nổi bật là tình trạng tin giả, deepfake và các hoạt động thao túng thông tin có chủ đích. Những hiện tượng đó không chỉ gây nhiễu loạn thông tin, làm xói mòn niềm tin xã hội, mà còn trực tiếp tác động đến nhận thức chính trị của các tầng lớp nhân dân, đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng và bảo đảm an ninh chính trị trong tình hình mới.

Trong xã hội hiện đại, thông tin không chỉ phản ánh hiện thực, mà còn góp phần kiến tạo nhận thức và định hướng hành vi của con người. Khi thông tin bị bóp méo, xuyên tạc hoặc được sử dụng như một công cụ thao túng, hệ quả không dừng lại ở sự hiểu lầm đơn lẻ, mà có thể dẫn đến những biến đổi tiêu cực trong niềm tin chính trị và trật tự xã hội. Sự bùng nổ của mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số đã làm thay đổi căn bản cách thức con người tiếp cận thông tin, đồng thời tạo điều kiện cho các loại tin giả và chiến dịch thao túng thông tin phát triển với quy mô và mức độ tinh vi chưa từng có. Tin giả trên không gian mạng hiện nay không còn là những thông tin thô sơ, dễ nhận diện. Trái lại, chúng thường được xây dựng dựa trên những yếu tố có thật, được “gia công” bằng cách cắt xén, suy diễn hoặc gán ghép thêm những chi tiết mang tính định hướng. Chính sự pha trộn giữa thật và giả khiến tin giả trở nên khó phân biệt, dễ đánh lừa người tiếp nhận, đặc biệt trong bối cảnh lượng thông tin mỗi ngày mà mỗi cá nhân phải tiếp nhận là rất lớn. Khi khả năng kiểm chứng bị hạn chế bởi tốc độ lan truyền thông tin, cảm xúc thường lấn át lý trí, tạo điều kiện cho tin giả phát huy tác động tiêu cực.

Deepfake – sản phẩm tiêu biểu của trí tuệ nhân tạo đã nâng mức độ nguy hiểm của tin giả lên một tầm cao mới. Không chỉ dừng lại ở văn bản hay hình ảnh tĩnh, deepfake có thể tạo ra các video, đoạn ghi âm giả mạo với độ chân thực cao, mô phỏng gần như hoàn hảo giọng nói, khuôn mặt và biểu cảm của con người. Trong lĩnh vực chính trị, deepfake có thể được sử dụng để dựng lên những phát ngôn, hành động giả mạo của cá nhân, tổ chức, từ đó gây hiểu nhầm, kích động dư luận, thậm chí làm nảy sinh các tình huống phức tạp về an ninh, trật tự nếu không được phát hiện, xử lý kịp thời. Đáng lo ngại hơn là sự kết hợp giữa tin giả, deepfake và các hoạt động thao túng thông tin có tổ chức. Không gian mạng cho phép các đối tượng xấu sử dụng hệ thống tài khoản ảo, công cụ tự động và thuật toán phân phối nội dung để tạo ra những “làn sóng dư luận” giả tạo. Thông qua việc lặp đi lặp lại một thông điệp theo nhiều hình thức khác nhau, các đối tượng này dần hình thành cảm giác rằng những quan điểm sai trái, lệch lạc là phổ biến, là “ý kiến số đông”. Đây chính là cơ chế tâm lý nguy hiểm, khiến người tiếp nhận dễ bị cuốn theo đám đông, từ đó thay đổi nhận thức và thái độ chính trị một cách vô thức.

Tác động của tin giả và thao túng thông tin đối với nền tảng tư tưởng không diễn ra một cách đột ngột, mà thẩm thấu dần dần, âm thầm nhưng bền bỉ. Khi những thông tin sai lệch liên tục được lặp lại, niềm tin chính trị có thể bị xói mòn từng bước, chuyển từ hoài nghi sang thờ ơ, rồi đến đối lập. Quá trình này đặc biệt nguy hiểm bởi nó khó nhận diện và khó đảo ngược, nhất là khi người tiếp nhận không ý thức được rằng nhận thức của mình đang bị dẫn dắt. Đối với Việt Nam, những thách thức này càng trở nên phức tạp trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ. Các thế lực thù địch, phản động triệt để lợi dụng không gian mạng để lan truyền các thông tin xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, bôi nhọ hình ảnh Nhà nước, kích động tư tưởng chống đối. Thông qua tin giả và thao túng thông tin, chúng tìm cách gieo rắc tâm lý bất mãn, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, từng bước làm suy yếu nền tảng tư tưởng của xã hội.

Trong bối cảnh đó, lực lượng Công an nhân dân thường xuyên trở thành mục tiêu trực tiếp của các chiến dịch thông tin sai lệch. Hoạt động thực thi pháp luật, đặc biệt trong các vụ việc phức tạp, nhạy cảm, dễ bị cắt xén, bóp méo và lan truyền theo hướng tiêu cực trên không gian mạng. Một sự việc cụ thể, nếu bị tách khỏi bối cảnh và bản chất pháp lý, có thể nhanh chóng bị biến thành “câu chuyện” gây bức xúc dư luận, làm tổn hại đến uy tín của lực lượng và niềm tin của nhân dân. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự khi xuất hiện trên mạng xã hội đã tạo ra áp lực dư luận rất lớn đối với cơ quan chức năng và cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ. Áp lực này không chỉ đến từ số lượng thông tin sai lệch, mà còn từ tốc độ lan truyền và mức độ cảm xúc mà các thông tin đó khơi gợi. Trong môi trường số, dư luận có thể hình thành và biến đổi chỉ trong thời gian rất ngắn, khiến việc xử lý tình huống trở nên phức tạp hơn nhiều so với trước đây. Đối với lực lượng Công an nhân dân, thách thức đặt ra không chỉ là xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, mà còn là việc chủ động bảo vệ uy tín, hình ảnh của lực lượng trước những tác động tiêu cực của tin giả và thao túng thông tin. Đây là nhiệm vụ khó, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa năng lực nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị và kỹ năng truyền thông trong điều kiện mới. Nếu chỉ tập trung vào xử lý hậu quả mà thiếu sự chủ động trong định hướng thông tin, nguy cơ bị động trước dư luận là điều khó tránh khỏi. Một vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc là tác động của tin giả và thao túng thông tin đối với công tác xây dựng lực lượng. Trong môi trường thông tin mở, mỗi cán bộ, chiến sĩ đều chịu ảnh hưởng từ các luồng thông tin đa chiều, phức tạp. Nếu công tác giáo dục chính trị, tư tưởng không theo kịp thực tiễn, nguy cơ dao động về nhận thức là điều không thể xem nhẹ. Tin giả không chỉ hướng tới quần chúng nhân dân, mà trong nhiều trường hợp còn nhằm vào việc gây hoài nghi, giảm sút niềm tin ngay trong nội bộ lực lượng.

Đặc biệt, thế hệ trẻ - những người thường xuyên sử dụng mạng xã hội dễ trở thành đối tượng chịu tác động của tin giả nếu thiếu kỹ năng nhận diện và chọn lọc thông tin. Việc vô tình chia sẻ, bình luận các thông tin chưa được kiểm chứng không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân, mà còn có thể gây tác động tiêu cực đến hình ảnh chung của lực lượng Công an nhân dân. Trong bối cảnh đó, xây dựng kỷ luật thông tin và văn hóa sử dụng mạng xã hội trong lực lượng trở thành yêu cầu cấp thiết, gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng.

Cơ chế thao túng thông tin trên không gian mạng hiện nay không còn mang tính tự phát hay đơn lẻ, mà thường được tổ chức theo những chiến dịch có tính toán, tận dụng triệt để các thành tựu công nghệ số. Thông qua việc phân tích dữ liệu người dùng, các đối tượng xấu có thể xác định chính xác nhóm đối tượng mục tiêu, từ đó xây dựng thông điệp phù hợp với đặc điểm tâm lý, nhận thức và mối quan tâm của từng nhóm. Khi mỗi cá nhân tiếp nhận thông tin được “cá nhân hóa” theo cách này, khả năng phản biện và tự bảo vệ về mặt tư tưởng sẽ bị suy giảm đáng kể. Một thủ đoạn phổ biến trong thao túng thông tin là tạo ra cảm giác rằng một quan điểm sai trái đang được nhiều người ủng hộ. Thông qua hệ thống tài khoản ảo, các nhóm kín và công cụ tự động, những bình luận, chia sẻ mang tính định hướng được lặp đi lặp lại với tần suất cao, khiến người tiếp nhận dễ hình thành tâm lý “theo số đông”. Trong môi trường mạng xã hội, nơi các thuật toán ưu tiên hiển thị những nội dung có mức độ tương tác cao, các thông tin này càng có điều kiện lan truyền mạnh mẽ, tạo ra vòng xoáy dư luận khó kiểm soát. Đối với nhận thức chính trị, tác động của cơ chế thao túng này đặc biệt nguy hiểm. Khi các thông tin sai lệch được trình bày dưới dạng “ý kiến phổ biến”, người tiếp nhận dễ dần chấp nhận chúng như một phần của thực tế, ngay cả khi bản thân chưa từng kiểm chứng. Quá trình này diễn ra âm thầm, từng bước làm thay đổi cách nhìn nhận về các vấn đề chính trị, xã hội, từ đó ảnh hưởng đến niềm tin và thái độ chính trị của cá nhân cũng như cộng đồng. Trong thực tiễn công tác bảo đảm an ninh, trật tự, lực lượng Công an nhân dân thường xuyên phải đối mặt với những làn sóng dư luận được hình thành từ các chiến dịch thao túng thông tin như vậy. Một vụ việc cụ thể, nếu bị bóp méo và lan truyền theo hướng tiêu cực, có thể nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý, gây áp lực lớn đối với cơ quan chức năng. Áp lực này không chỉ đến từ dư luận xã hội, mà còn từ yêu cầu phải xử lý vụ việc vừa đúng pháp luật, vừa đáp ứng kỳ vọng của công chúng trong bối cảnh thông tin bị nhiễu loạn.

Đáng chú ý, trong nhiều trường hợp, mục tiêu của các chiến dịch thông tin sai lệch không chỉ là gây bức xúc xã hội, mà còn nhằm làm suy giảm uy tín của lực lượng Công an, tạo ra tâm lý nghi ngờ đối với hoạt động thực thi pháp luật. Khi niềm tin của nhân dân đối với lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự bị lung lay, hiệu quả quản lý xã hội sẽ bị ảnh hưởng, tạo ra những khoảng trống mà các thế lực chống phá có thể lợi dụng. Đây là nguy cơ mang tính chiến lược, đòi hỏi phải được nhận diện và xử lý một cách chủ động, bài bản. Trong bối cảnh đó, công tác truyền thông công vụ trong lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò ngày càng quan trọng. Việc chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có định hướng không chỉ góp phần làm rõ bản chất sự việc, mà còn giúp ổn định dư luận, củng cố niềm tin xã hội. Tuy nhiên, truyền thông công vụ trong lĩnh vực an ninh, trật tự luôn là bài toán khó, bởi phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu minh bạch thông tin và yêu cầu giữ gìn bí mật nhà nước, bí mật nghiệp vụ. Thực tế cho thấy, khi thông tin chính thống được cung cấp chậm trễ hoặc thiếu nhất quán, khoảng trống thông tin sẽ nhanh chóng bị các nguồn tin không chính thống lấp đầy. Trong môi trường mạng xã hội, nơi tin giả có thể lan truyền chỉ trong vài giờ, thậm chí vài phút, sự chậm trễ trong phản hồi thông tin có thể dẫn đến những hệ quả khó lường. Do đó, nâng cao năng lực dự báo, phản ứng nhanh và truyền thông có trách nhiệm là yêu cầu đặt ra đối với lực lượng Công an nhân dân trong tình hình hiện nay. Bên cạnh đó, vai trò của mỗi cán bộ, chiến sĩ trong đấu tranh với tin giả và thao túng thông tin cần được nhìn nhận đầy đủ hơn. Mỗi cán bộ, chiến sĩ không chỉ là người thực thi pháp luật, mà còn là chủ thể tham gia không gian mạng với tư cách công dân và đảng viên. Cách ứng xử, phát ngôn, chia sẻ thông tin của cán bộ, chiến sĩ trên mạng xã hội có thể tạo ra tác động lan tỏa, tích cực hoặc tiêu cực, đối với nhận thức của cộng đồng. Vì vậy, xây dựng ý thức trách nhiệm và văn hóa sử dụng mạng xã hội trong lực lượng là một nội dung quan trọng của công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng.

Trong môi trường thông tin phức tạp hiện nay, việc trang bị cho cán bộ, chiến sĩ kỹ năng nhận diện tin giả, phân tích thông tin và phản biện các quan điểm sai trái là yêu cầu không thể thiếu. Khi mỗi cán bộ, chiến sĩ có “sức đề kháng” tốt trước các luồng thông tin tiêu cực, nguy cơ bị tác động về tư tưởng sẽ giảm đi đáng kể. Đồng thời, lực lượng Công an nhân dân cũng sẽ hình thành được một “lá chắn tư tưởng” vững chắc từ bên trong, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ an ninh chính trị. Ở tầm chiến lược, đấu tranh với tin giả, deepfake và thao túng thông tin cần được đặt trong tổng thể nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng trong điều kiện xã hội số. Đây là cuộc đấu tranh lâu dài, phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì và đồng bộ giữa nhiều giải pháp. Đối với lực lượng Công an nhân dân, việc làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực nghiệp vụ, đồng thời giữ vững bản lĩnh chính trị là những yếu tố then chốt để chủ động ứng phó với các thách thức mới. Công nghệ, dù hiện đại đến đâu, cũng chỉ là công cụ. Yếu tố quyết định hiệu quả đấu tranh với tin giả và thao túng thông tin vẫn là con người – những cán bộ có bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần trách nhiệm. Khi lực lượng Công an nhân dân vừa vững về chính trị, vừa tinh thông nghiệp vụ, vừa nhạy bén với môi trường thông tin số, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng và bảo đảm an ninh chính trị sẽ có cơ sở vững chắc hơn trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay.

Tin giả, deepfake và các hoạt động thao túng thông tin trên không gian mạng đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng đối với nhận thức chính trị, niềm tin xã hội và nền tảng tư tưởng. Đối với lực lượng Công an nhân dân, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay nghiệp vụ đơn thuần, mà là nhiệm vụ chính trị mang tính chiến lược, gắn trực tiếp với yêu cầu bảo vệ an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Việc chủ động nhận diện, đấu tranh hiệu quả với các hiện tượng này, đồng thời xây dựng “sức đề kháng tư tưởng” vững chắc trong toàn lực lượng và trong xã hội, là điều kiện quan trọng để giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin của nhân dân trong bối cảnh xã hội số phát triển nhanh chóng và nhiều thách thức hiện nay.

Đồn Công an KCN Thăng Long II.