Trong hệ thống các quy định sửa đổi của Luật số 118/2025/QH15, Điều 10 – điều khoản tập trung sửa đổi, bổ sung Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) năm 2024 – đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Điều khoản này không chỉ điều chỉnh các quy định về phân cấp quản lý nhà nước, thẩm quyền huy động lực lượng, phương tiện mà còn tạo cơ chế gắn kết chặt chẽ lực lượng phòng cháy chữa cháy tại cơ sở với hệ thống bảo vệ an ninh, trật tự ở thôn, tổ dân phố, qua đó nâng cao sức mạnh tổng hợp của toàn dân trong công tác phòng ngừa, ứng phó với các sự cố cháy, nổ.
Các nội dung sửa đổi tại Điều 10 tập trung vào ba trụ cột chính: hoàn thiện phân cấp quản lý nhà nước, điều chỉnh thẩm quyền huy động lực lượng và kiện toàn lực lượng dân phòng gắn với lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Trụ cột tứ nhất, phân cấp quản lý nhà nước: “Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước về PCCC và CNCH tại địa phương (Khoản 4 Điều 7)”. Quy định mới này phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xóa bỏ tầng nấc trung gian, tăng cường tính chủ động cho cấp cơ sở. Trụ cột thứ hai, thẩm quyền huy động lực lượng: Trao thẩm quyền chủ động cho Trưởng Công an cấp xã và Giám đốc Công an cấp tỉnh trong việc huy động lực lượng, phương tiện thuộc phạm vi quản lý (Điểm c khoản 5 Điều 26, Điểm c khoản 5 Điều 35). Đảm bảo tốc độ phản ứng nhanh chóng, kịp thời “tại chỗ” ngay khi có sự cố xảy ra ở địa bàn cơ sở. Trụ cột thứ ba tổ chức lực lượng dân phòng: “Bố trí Đội dân phòng tại thôn, tổ dân phố thuộc đơn vị hành chính cấp xã; ưu tiên thành viên Tổ bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở tham gia và đảm nhiệm chức vụ Đội trưởng, Đội phó (Khoản 3 Điều 37)”. Tinh gọn nhân sự, tránh chồng chéo lực lượng, phát huy tối đa vai trò của quần chúng nòng cốt tại địa bàn cư trú.
Điều 10 Luật số 118/2025/QH15 là minh chứng sinh động cho nguyên tắc lập pháp bám sát thực tiễn chính trị. Bằng việc điều chỉnh các quy định pháp luật về PCCC và CNCH tương thích với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, điều luật này góp phần hiện thực hóa các nghị quyết, kết luận của Trung ương và Bộ Chính trị về xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Sự đồng bộ này khẳng định tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước trong việc củng cố nền tảng pháp lý cho công tác bảo đảm an ninh, trật tự từ sớm, từ xa.
Về mặt pháp lý, Điều 10 đã xóa bỏ hoàn toàn những khoảng trống pháp lý hoặc sự vênh lệch giữa các văn bản luật khi mô hình tổ chức bộ máy nhà nước có sự thay đổi. Việc chuẩn hóa các khái niệm, phân định rõ ràng trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp, đồng thời điều chỉnh thẩm quyền của các cơ quan quản lý nhà nước (như chuyển giao trách nhiệm tích hợp chương trình giáo dục, đào tạo lái xe cho Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan) giúp hệ thống pháp luật vận hành trơn tru, minh bạch và dễ áp dụng hơn trong thực tiễn.
Trong công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, yếu tố thời gian mang tính quyết định sự sống còn. Việc Điều 10 giao quyền cho Trưởng Công an cấp xã huy động lực lượng, phương tiện cùng với cơ chế kiện toàn Đội dân phòng gắn kết chặt chẽ với Tổ bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở đã tạo ra một “lá chắn thép” ngay từ những phút ban đầu.
Điều 10 trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến an ninh, trật tự năm 2025 (số 118/2025/QH15) không chỉ là một điều khoản kỹ thuật pháp lý mà còn là mốc son thể hiện tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược trong quản lý nhà nước về an ninh, trật tự. Bằng việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, trao quyền chủ động cho cấp cơ sở và kiện toàn lực lượng tại chỗ, Điều 10 đang và sẽ tiếp tục là chỗ dựa vững chắc, bảo đảm bình yên cho cuộc sống của Nhân dân, góp phần kiến tạo một môi trường xã hội an toàn, ổn định và phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.