Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc phương thức con người tiếp cận, xử lý và hình thành nhận thức về các vấn đề chính trị – xã hội. Trong bối cảnh đó, nhận thức chính trị không chỉ chịu tác động từ nội dung thông tin, mà còn bị chi phối bởi thuật toán, công nghệ và các cơ chế lan truyền mới. Những biến đổi này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng, đặc biệt là đối với lực lượng Công an nhân dân trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Nếu như trước đây, báo chí truyền thống và các kênh thông tin chính thống giữ vai trò chủ đạo trong định hướng dư luận, thì ngày nay, mạng xã hội cùng với các nền tảng số đã làm thay đổi căn bản cấu trúc của không gian thông tin. Trong không gian đó, trí tuệ nhân tạo trở thành yếu tố then chốt, chi phối cách thức thông tin được sản xuất, phân phối và tiếp nhận. Mạng xã hội đã phá vỡ mô hình truyền thông một chiều, tạo ra môi trường tương tác đa chiều, nơi mỗi cá nhân vừa là người tiếp nhận, vừa là người phát tán thông tin. Cùng với đó, các thuật toán đề xuất nội dung dựa trên hành vi người dùng đã khiến dòng chảy thông tin mang tính cá nhân hóa cao. Người sử dụng không còn tiếp cận thông tin một cách ngẫu nhiên, mà chủ yếu được “dẫn dắt” đến những nội dung phù hợp với sở thích, quan điểm và thói quen của bản thân. Điều này tạo ra những “vùng thông tin khép kín”, nơi các quan điểm tương đồng được lặp đi lặp lại, trong khi những ý kiến trái chiều dần bị loại bỏ khỏi tầm nhìn của người dùng. Trí tuệ nhân tạo, với khả năng phân tích dữ liệu lớn và dự đoán hành vi, đã làm gia tăng đáng kể mức độ ảnh hưởng của mạng xã hội đến nhận thức chính trị. Không chỉ dừng lại ở việc đề xuất nội dung, AI còn tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất thông tin thông qua các công cụ tạo văn bản, hình ảnh, video tự động.

Trong bối cảnh đó, ranh giới giữa thông tin do con người tạo ra và thông tin do máy móc tạo ra ngày càng trở nên mờ nhạt, khiến việc kiểm chứng và đánh giá độ tin cậy của thông tin trở nên khó khăn hơn. Nhận thức chính trị, vốn được hình thành trên cơ sở tri thức, trải nghiệm và niềm tin, nay chịu thêm sự chi phối mạnh mẽ từ các yếu tố công nghệ. Khi thông tin được lựa chọn, sắp xếp và ưu tiên hiển thị bởi thuật toán, khả năng tiếp cận thông tin toàn diện của người sử dụng bị hạn chế. Những nội dung gây tranh cãi, kích thích cảm xúc thường được ưu tiên hiển thị do có khả năng tạo ra tương tác cao, trong khi các phân tích chuyên sâu, có tính lý luận lại khó lan tỏa rộng rãi. Hệ quả là nhận thức chính trị của một bộ phận người dùng có xu hướng bị đơn giản hóa, cảm tính hóa, thậm chí bị dẫn dắt theo những khuynh hướng cực đoan.

Trong môi trường thông tin như vậy, sự thật không còn được tiếp nhận như một giá trị khách quan, mà nhiều khi bị “cạnh tranh” bởi những thông tin hấp dẫn hơn về mặt cảm xúc. Điều này tạo ra nguy cơ lệch lạc trong nhận thức chính trị, đặc biệt đối với những nhóm đối tượng thiếu kinh nghiệm, thiếu khả năng phân tích và phản biện thông tin. Khi cảm xúc lấn át lý trí, các quyết định và thái độ chính trị dễ bị chi phối bởi những thông tin nhất thời, thiếu căn cứ, thay vì được xây dựng trên nền tảng tri thức và niềm tin vững chắc. Đối với các thế lực thù địch, phản động, đây là môi trường thuận lợi để triển khai các hoạt động chống phá về tư tưởng. Thông qua việc lợi dụng các nền tảng mạng xã hội và công nghệ trí tuệ nhân tạo, chúng có thể tạo ra các luồng thông tin xuyên tạc, bóp méo sự thật, từng bước tác động đến nhận thức chính trị của xã hội. Các thông tin này thường được “đóng gói” khéo léo, đánh vào tâm lý tò mò, bất mãn hoặc hoài nghi, khiến người tiếp nhận dễ bị cuốn theo mà không kịp kiểm chứng. Một đặc điểm đáng chú ý của tác động từ mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo là tính bền bỉ và lâu dài. Không giống như các hình thức tuyên truyền trực diện, tác động công nghệ diễn ra âm thầm, thông qua sự lặp đi lặp lại của thông tin và sự củng cố liên tục các quan điểm sẵn có. Khi một cá nhân thường xuyên tiếp xúc với các nội dung mang cùng một khuynh hướng, nhận thức chính trị của họ dần bị “định hình” theo hướng đó, ngay cả khi ban đầu họ không có ý định tiếp nhận hay ủng hộ những quan điểm này. Sự biến đổi trong nhận thức chính trị do tác động của công nghệ số không chỉ thể hiện ở xã hội nói chung, mà còn đặt ra những thách thức cụ thể đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng. Khi không gian mạng trở thành môi trường chính để hình thành và lan tỏa tư tưởng, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể chỉ giới hạn trong các kênh truyền thống, mà phải mở rộng sang không gian số, nơi các giá trị, niềm tin và quan điểm chính trị đang được “tái cấu trúc” mỗi ngày.

Đối với lực lượng Công an nhân dân, những biến đổi này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ an ninh chính trị, Công an nhân dân không chỉ đối mặt với các thách thức an ninh truyền thống, mà còn phải thích ứng với những nguy cơ mới phát sinh từ không gian mạng. Nhận thức chính trị của xã hội, nếu bị tác động tiêu cực, có thể tạo ra những yếu tố bất ổn tiềm ẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiệm vụ bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Trong thực tiễn, không ít vụ việc an ninh, trật tự khi được lan truyền trên mạng xã hội đã bị bóp méo, xuyên tạc, gây hiểu nhầm trong dư luận. Khi nhận thức chính trị của người dân bị chi phối bởi các thông tin sai lệch, việc triển khai các biện pháp bảo đảm an ninh, trật tự có thể gặp phải sự phản ứng hoặc thiếu hợp tác từ xã hội. Điều này cho thấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng không chỉ là nhiệm vụ mang tính lý luận, mà gắn chặt với hiệu quả thực tế của công tác công an. Một vấn đề khác cần được nhìn nhận nghiêm túc là tác động của trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội đối với nhận thức chính trị của chính đội ngũ cán bộ, chiến sĩ. Trong bối cảnh mỗi cá nhân đều là người sử dụng mạng xã hội, cán bộ, chiến sĩ Công an cũng chịu ảnh hưởng từ các luồng thông tin đa chiều. Nếu thiếu bản lĩnh chính trị vững vàng và kỹ năng nhận diện thông tin, nguy cơ bị tác động về tư tưởng là điều không thể xem nhẹ. Điều này đặt ra yêu cầu phải gắn công tác giáo dục chính trị, tư tưởng với việc trang bị kiến thức và kỹ năng sử dụng không gian mạng một cách an toàn, hiệu quả. Như vậy, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội không chỉ làm thay đổi phương thức truyền thông, mà còn tác động sâu sắc đến cấu trúc nhận thức chính trị của xã hội. Những biến đổi này vừa mang lại cơ hội, vừa đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng. Việc nhận diện đúng bản chất của các tác động đó là cơ sở quan trọng để xây dựng các giải pháp phù hợp, hiệu quả trong điều kiện mới.

Về lâu dài, sự lặp lại liên tục của các thông tin cùng chiều có thể dẫn đến hiện tượng “bình thường hóa sai lệch” trong nhận thức chính trị. Những quan điểm vốn mang tính cực đoan, xuyên tạc hoặc phiến diện, khi xuất hiện đủ nhiều lần, có thể dần được nhìn nhận như những ý kiến bình thường trong đời sống xã hội. Đây là nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng đối với nền tảng tư tưởng, bởi nó làm suy yếu khả năng phân biệt đúng – sai, làm mờ ranh giới giữa quan điểm chính thống và quan điểm lệch lạc. Đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng, thách thức lớn nhất không chỉ là sự tồn tại của các thông tin sai trái, mà là khả năng chúng thẩm thấu vào nhận thức xã hội một cách tự nhiên, khó nhận diện. Khi các tác động tư tưởng diễn ra âm thầm, không ồn ào, việc phát hiện và đấu tranh trở nên phức tạp hơn nhiều so với các hình thức chống phá trực diện trước đây. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận mới, trong đó bảo vệ nền tảng tư tưởng không chỉ là phản bác các quan điểm sai trái, mà còn là chủ động xây dựng và củng cố niềm tin chính trị trong môi trường số. Trong bối cảnh đó, vai trò của lực lượng Công an nhân dân cần được nhìn nhận ở cả hai phương diện: vừa là lực lượng trực tiếp bảo đảm an ninh chính trị, vừa là chủ thể tham gia vào quá trình giữ gìn ổn định nhận thức xã hội. Khi nhận thức chính trị của người dân ổn định, niềm tin xã hội được củng cố, các nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự sẽ có nền tảng vững chắc hơn. Ngược lại, nếu nhận thức xã hội bị tác động tiêu cực, nguy cơ phát sinh các vấn đề phức tạp về an ninh là điều không thể xem nhẹ. Thực tiễn cho thấy, nhiều vấn đề an ninh, trật tự nảy sinh trong thời gian qua đều có mối liên hệ nhất định với các luồng thông tin trên không gian mạng. Những thông tin sai lệch, nếu không được nhận diện và định hướng kịp thời, có thể kích động tâm lý bức xúc, hoài nghi, dẫn đến các hành vi phản ứng tiêu cực trong xã hội. Trong những trường hợp như vậy, nhiệm vụ của lực lượng Công an không chỉ là xử lý hậu quả, mà còn là góp phần làm rõ bản chất sự việc, ổn định dư luận và củng cố niềm tin của nhân dân.

Một yêu cầu quan trọng đặt ra là phải gắn công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng với việc nâng cao “sức đề kháng” thông tin cho xã hội. Khi người dân có khả năng phân tích, đánh giá thông tin một cách tỉnh táo, tác động của tin giả và các luồng thông tin sai lệch sẽ bị hạn chế. Đối với lực lượng Công an nhân dân, điều này đồng nghĩa với việc không chỉ tập trung vào các biện pháp nghiệp vụ, mà còn cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức trong công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức chính trị và kỹ năng sử dụng không gian mạng an toàn. Trong nội bộ lực lượng, tác động của trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội đến nhận thức chính trị cũng là vấn đề cần được quan tâm đúng mức. Cán bộ, chiến sĩ Công an, đặc biệt là lực lượng trẻ, thường xuyên tiếp xúc với môi trường thông tin số, do đó không tránh khỏi chịu ảnh hưởng từ các luồng thông tin đa chiều. Nếu công tác giáo dục chính trị, tư tưởng không theo kịp thực tiễn, nguy cơ hình thành nhận thức lệch lạc là điều có thể xảy ra. Việc xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho cán bộ, chiến sĩ trong môi trường số vì vậy trở thành yêu cầu cấp thiết, gắn liền với nhiệm vụ xây dựng lực lượng trong sạch, vững mạnh. Một khía cạnh khác cần được nhấn mạnh là vai trò nêu gương của cán bộ, chiến sĩ Công an trong không gian mạng. Mỗi hành vi, phát ngôn, chia sẻ thông tin của cán bộ, chiến sĩ đều có thể tạo ra tác động nhất định đối với xã hội. Khi cán bộ, chiến sĩ thể hiện thái độ chuẩn mực, trách nhiệm, tuân thủ kỷ luật thông tin, họ không chỉ bảo vệ bản thân trước các tác động tiêu cực của mạng xã hội, mà còn góp phần lan tỏa những giá trị tích cực, củng cố niềm tin của nhân dân đối với lực lượng. Trong điều kiện công nghệ tiếp tục phát triển nhanh chóng, tác động của trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội đến nhận thức chính trị sẽ còn sâu rộng và phức tạp hơn. Điều này đòi hỏi công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng phải được đổi mới cả về tư duy và phương thức thực hiện. Không thể chỉ dựa vào các biện pháp truyền thống, mà cần chủ động chiếm lĩnh không gian mạng bằng các nội dung chính thống, có sức thuyết phục, phù hợp với đặc điểm tiếp nhận thông tin của xã hội hiện đại.

Đối với lực lượng Công an nhân dân, việc chủ động thích ứng với những biến đổi này là yêu cầu mang tính chiến lược. Khi vừa làm tốt nhiệm vụ bảo đảm an ninh chính trị, vừa góp phần giữ vững ổn định nhận thức xã hội trong môi trường số, lực lượng Công an sẽ tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là yêu cầu lâu dài trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội tiếp tục phát triển mạnh mẽ.

Trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong cách con người hình thành và tiếp nhận nhận thức chính trị. Những tác động đó vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng trong điều kiện mới. Nhận diện đúng bản chất các tác động, chủ động thích ứng với môi trường thông tin số và xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho xã hội nói chung, cho lực lượng Công an nhân dân nói riêng, là cơ sở quan trọng để giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin xã hội và bảo đảm an ninh, trật tự trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của khoa học – công nghệ hiện nay.

Đồn Công an KCN Thăng Long II.