Trong thời đại công nghệ số, khi lướt mạng xã hội, đặt hàng trực tuyến hay chỉ đơn giản là để lại số điện thoại khi nhận hàng, mỗi người dân đều đang tạo ra “dữ liệu”. Để bảo vệ quyền lợi công dân, đảm bảo an ninh mạng, Quốc hội khóa XV đã ban hành 02 đạo luật gồm Luật Dữ liệu (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025) và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026). Vậy những quy định của Luật tác động, ảnh hưởng như thế nào đến đời sống của cán bộ và nhân dân? Dưới đây là những nội dung cơ bản cần nắm rõ.

Về “dữ liệu cá nhân”, trước đây, thông tin như số điện thoại, địa chỉ nhà hay ảnh chụp căn cước chỉ được coi là thông tin cá nhân thông thường. Tuy nhiên, theo quy định hiện hành “dữ liệu cá nhân” đã chính thức được công nhận là “tài sản”. Điều này có nghĩa là, cũng giống như ngôi nhà hay chiếc xe máy, thông tin của mỗi người có giá trị và được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Bất kỳ hành vi lấy cắp, mua bán hoặc sử dụng trái phép thông tin của người khác, chẳng hạn như danh sách khách hàng hay số điện thoại “sạch”, đều bị xem là xâm phạm tài sản và có thể bị xử lý hình sự.

Về quyền của người dân, Luật trao cho mỗi cá nhân 5 quyền làm chủ dữ liệu của chính mình. Cụ thể, người dân có quyền được biết ai đang lưu giữ thông tin của mình và mục đích sử dụng ra sao; đồng thời, khi đăng ký dịch vụ, mỗi người có quyền đồng ý hoặc không đồng ý cung cấp những thông tin không cần thiết. Khi không còn nhu cầu, người dân có quyền yêu cầu doanh nghiệp, tổ chức xóa dữ liệu của mình; ví dụ sau khi nghỉ việc, doanh nghiệp phải xóa thông tin của người lao động trừ khi có thỏa thuận khác. Ngoài ra, mọi người có thể truy cập, xem lại thông tin của mình trong hệ thống của tổ chức và yêu cầu sửa nếu thông tin sai. Đặc biệt, nếu phát hiện hành vi mua bán hoặc làm lộ dữ liệu, người dân có quyền khiếu nại, tố cáo lên cơ quan Công an.

Bên cạnh các quyền, Luật quy định rõ những hành vi bị nghiêm cấm để người dân tránh vi phạm hoặc bị lợi dụng như: (1) Nghiêm cấm mua bán dữ liệu cá nhân dưới mọi hình thức; tuyệt đối không tham gia vào các đường dây thu gom, trao đổi danh sách khách hàng hay số điện thoại vì mục đích lợi nhuận. (2)  Cấm làm lộ hoặc làm mất dữ liệu; các công ty, cơ sở kinh doanh từ bệnh viện, ngân hàng đến cửa hàng tạp hóa có lưu thông tin khách hàng đều phải có trách nhiệm bảo mật, nếu để lộ dữ liệu, mức phạt có thể lên tới 5% doanh thu của năm tài chính liền kề trước đó. (3) Cấm sử dụng giấy tờ tùy thân làm “yếu tố xác thực” bắt buộc một cách tùy tiện.

Để chủ động bảo vệ mình và góp phần đưa Luật vào cuộc sống, Công an tỉnh Hưng Yên khuyến nghị cán bộ và nhân dân thực hiện ba việc đơn giản nhưng rất hiệu quả như sau:

Một là, cẩn trọng khi chia sẻ thông tin lên mạng; hạn chế đăng ảnh căn cước, sổ đỏ nếu không thực sự cần thiết. Trước khi tải ứng dụng hoặc đăng ký dịch vụ, hãy đọc kỹ “Điều khoản bảo mật”; nếu thấy yêu cầu quyền truy cập vô lý, yêu cầu đọc danh bạ, cần từ chối ngay.

Hai là, lên tiếng khi bị quấy rối; nếu liên tục nhận được tin nhắn rác, cuộc gọi mời mua bất động sản hoặc vay tiền từ người lạ, đó là dấu hiệu dữ liệu của bạn đã bị rò rỉ. Hãy bảo vệ quyền lợi bằng cách gọi đến đường dây nóng hoặc trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất.

Ba là, ủng hộ sự minh bạch; khi giao dịch tại ngân hàng, bệnh viện hay các dịch vụ hành chính công, hãy chủ động hỏi đơn vị sẽ lưu trữ thông tin của mình trong bao lâu và có cam kết bảo mật hay không. Việc làm này vừa bảo vệ chính mình, vừa nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các tổ chức trên địa bàn.

Có thể khẳng định rằng, Luật Dữ liệu và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân ra đời nhằm tạo ra một môi trường số lành mạnh, an toàn và văn minh. Công an tỉnh Hưng Yên sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đồng thời luôn đồng hành, hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy định. Mỗi người dân hiểu luật và biết cách tự bảo vệ dữ liệu của chính mình chính là “lá chắn” vững chắc nhất để phòng ngừa tội phạm mạng.

Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội