Ảnh minh họa
Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, internet và các thiết bị điện tử đã làm thay đổi phương thức hoạt động của xã hội, đồng thời cũng làm xuất hiện nhiều loại tội phạm mới với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Hầu hết các giao dịch, liên lạc, lưu trữ thông tin của cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan, tổ chức đều được thực hiện trên môi trường số. Điều đó đồng nghĩa với việc dấu vết của các hành vi vi phạm pháp luật ngày càng tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử.
Trong bối cảnh đó, giám định kỹ thuật số và điện tử trở thành lĩnh vực đặc biệt quan trọng trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. Đây là quá trình áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ để thu thập, bảo quản, phục hồi, phân tích và đánh giá dữ liệu điện tử nhằm xác định tính xác thực, tính toàn vẹn của chứng cứ số, từ đó cung cấp những căn cứ khách quan phục vụ giải quyết vụ việc theo đúng quy định của pháp luật.
Khác với các loại dấu vết truyền thống, dữ liệu điện tử có đặc điểm dễ bị chỉnh sửa, xóa bỏ hoặc thay đổi nếu không được thu thập và xử lý đúng quy trình. Vì vậy, mọi hoạt động giám định đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc về bảo toàn dữ liệu, đảm bảo tính nguyên vẹn và giá trị pháp lý của chứng cứ. Nhờ sự hỗ trợ của các phần mềm chuyên dụng, thiết bị hiện đại và quy trình nghiệp vụ chặt chẽ, nhiều dữ liệu tưởng chừng đã bị xóa hoặc bị che giấu vẫn có thể được phục hồi, phân tích và khai thác hiệu quả.
Những năm gần đây, cùng với sự gia tăng của các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao và các vụ việc có liên quan đến dữ liệu điện tử, công tác giám định kỹ thuật số và điện tử tại Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Hưng Yên không ngừng được nâng cao cả về năng lực chuyên môn và trang thiết bị kỹ thuật.
Hiện nay, lĩnh vực giám định kỹ thuật số và điện tử của đơn vị tập trung chủ yếu vào việc xác định tính nguyên vẹn của dữ liệu điện tử để đảm bảo dữ liệu đủ điều kiện trở thành nguồn chứng cứ khách quan; trích xuất, phục hồi các dữ liệu đã bị xóa hoặc bị ẩn trên nhiều loại phương tiện điện tử như điện thoại di động, máy tính, ổ cứng, thiết bị lưu trữ, đầu ghi camera, thiết bị giám sát hành trình... Qua đó giúp Cơ quan điều tra làm rõ diễn biến vụ việc, chứng minh hành vi phạm tội cũng như bác bỏ những tài liệu, dữ liệu đã bị chỉnh sửa hoặc cố tình che giấu.
Ảnh minh họa
Trong thực tiễn công tác, kết quả giám định kỹ thuật số và điện tử đã góp phần quan trọng trong việc giải quyết nhiều vụ án hình sự, vụ việc dân sự và hành chính. Đặc biệt, đối với các vụ tai nạn giao thông, các giám định viên đã khai thác, phân tích hình ảnh từ hệ thống camera và video ghi lại hiện trường để xác định tốc độ di chuyển của phương tiện, thời điểm xảy ra va chạm cũng như diễn biến của vụ việc. Những kết quả giám định này đã trở thành nguồn tài liệu có giá trị, giúp Cơ quan điều tra xác định chính xác hành vi vi phạm của người điều khiển phương tiện, bảo đảm việc giải quyết vụ việc khách quan, đúng quy định của pháp luật.
Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Hưng Yên hiện có đội ngũ gồm 4 giám định viên chuyên trách cùng nhiều cán bộ có trình độ chuyên môn về công nghệ thông tin, thường xuyên được cử tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu do Bộ Công an và các cơ sở đào tạo chuyên ngành tổ chức nhằm cập nhật những phương pháp, kỹ thuật và công nghệ giám định tiên tiến.
Song song với công tác đào tạo nguồn nhân lực, đơn vị luôn chú trọng đầu tư hệ thống trang thiết bị, phần mềm giám định hiện đại, từng bước đáp ứng yêu cầu xử lý các loại dữ liệu điện tử ngày càng đa dạng, phức tạp. Việc ứng dụng đồng bộ các giải pháp công nghệ đã góp phần nâng cao chất lượng, rút ngắn thời gian giám định, đáp ứng yêu cầu điều tra nhanh chóng, chính xác, phục vụ hiệu quả hoạt động tố tụng.
Trong thời gian tới, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT) và các nền tảng số, phương thức hoạt động của các loại tội phạm sẽ tiếp tục có nhiều thay đổi, đặc biệt là tội phạm trên không gian mạng và các hành vi lợi dụng công nghệ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Điều đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác giám định kỹ thuật số và điện tử, đòi hỏi lực lượng Kỹ thuật hình sự phải không ngừng đổi mới, làm chủ công nghệ hiện đại, nâng cao trình độ chuyên môn, đầu tư trang thiết bị và hoàn thiện quy trình nghiệp vụ.
Với vai trò là một trong những lĩnh vực tiên phong của Kỹ thuật hình sự trong thời đại số, giám định kỹ thuật số và điện tử sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, trở thành công cụ quan trọng trong việc thu thập và củng cố chứng cứ, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử; đồng thời góp phần đấu tranh hiệu quả với các loại tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự, giữ gìn cuộc sống bình yên và hạnh phúc của Nhân dân.