Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, tính đến tháng 6/2026, cả nước còn thiếu 104.516 giáo viên biên chế so với định mức, gồm 14.757 giáo viên mầm non, 30.949 giáo viên tiểu học, 42.357 giáo viên THCS và 16.453 giáo viên THPT. Đây là vấn đề thực tế cần tiếp tục giải quyết.
Bước vào năm học 2026 - 2027, hệ thống giáo dục Việt Nam phục vụ hơn 26 triệu học sinh, sinh viên; với quy mô lớn như vậy, dễ xảy ra những điểm nghẽn về đội ngũ, cơ sở vật chất, phòng học, sách giáo khoa. Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ thẳng thắn chỉ rõ tình trạng thiếu trường, thiếu lớp, thiếu cơ sở vật chất tại một số địa bàn tăng dân số nhanh; thừa, thiếu giáo viên cục bộ; bạo lực học đường và một số hạn chế trong tổ chức thi vẫn cần khắc phục. Tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 ngày 27/8, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết sau sắp xếp, nhu cầu biên chế giáo viên cần bổ sung dự kiến giảm từ 104.516 xuống khoảng 43.267 người. Cả nước đồng thời còn 44.770 chỉ tiêu biên chế đã giao nhưng chưa tuyển dụng và khoảng 48.374 giáo viên hợp đồng.
Sắp xếp trường học đã tạo điều kiện bố trí lại nhân lực, đưa một bộ phận cán bộ quản lý trở lại giảng dạy và giảm đáng kể nhu cầu bổ sung giáo viên. Song tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ chưa được giải quyết triệt để. Ngày 7/9/2026, Bộ Nội vụ tiếp tục hướng dẫn các địa phương điều động, thuyên chuyển, bố trí và tuyển dụng giáo viên. Điều đó cho thấy vẫn còn tình trạng mất cân đối theo môn học, cấp học và địa bàn, tuy nhiên không phải bằng chứng để kết luận toàn bộ hệ thống giáo dục “đổ vỡ”.
Thời gian qua, một số phụ huynh phản ánh khó mua đủ một số đầu sách giáo khoa, học sinh thiếu sách giáo khoa phục vụ học tập, thu hút sự quan tâm của dư luận. Việc thiếu sách giáo khoa là bất cập thực tế, cần làm rõ trách nhiệm ở khâu dự báo nhu cầu, đặt hàng, phân phối và cung ứng; đồng thời các cơ quan chức năng tích cực tham gia tháo gỡ điểm nghẽn, khắc phục, đảm bảo cung ứng sách giáo khoa cho học sinh trong thời gian sớm. Lợi dụng vấn đề này một số trang, hội nhóm, đối tượng phản động, chống đối đã cắt ghép thông tin, đặt vấn đề theo hướng phụ huynh phải “tự xoay sở với lỗi hệ thống”, quy kết “khủng hoảng giáo dục”... Đây là thủ đoạn tinh vi của các đối tượng, lợi dụng một vấn đề, bất cập “bộ phận” thay cho “toàn thể”; việc thiếu sách xảy ra ở một số đầu sách, điểm bán, đã được chúng quy kết lỗi của toàn bộ cơ chế giáo dục, suy luận giáo dục đang khủng hoảng.
Ảnh: Trang phản động RFA lợi dụng điểm nghẽn giáo dục thiếu sách giáo khoa đầu năm học quy kết “lỗi hệ thống”.
Âm mưu sâu xa của các thế lực thù địch, phản động, chống đối là tác động vào niềm tin xã hội
Giáo dục là lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến tương lai con trẻ, một khó khăn nhỏ cũng có thể gây áp lực, bức xúc trong từng gia đình. Các thế lực thù địch khai thác đặc điểm đó để chuyển bức xúc chính đáng thành tâm lý phủ định toàn ngành giáo dục: từ “chưa mua được sách cho con” thành “ngành giáo dục không thể quản lý”, rồi từ đó mở rộng thành hoài nghi đối với năng lực quản trị của Nhà nước.
Cách thức này nguy hiểm ở chỗ pha trộn sự thật với suy diễn. Từ một vài nơi thiếu sách, một số trường thiếu giáo viên hoặc một khu vực quá tải phòng học, chúng dẫn dắt đến những kết luận tuyệt đối như “giáo dục khủng hoảng”, “quản lý bất lực”, “cải cách thất bại”. Sự thật ban đầu được lợi dụng thành vỏ bọc làm cho phần suy diễn phía sau dễ được tiếp nhận.
Nhận diện những thủ đoạn các thế lực thù địch, phản động, chống đối sử dụng
Thứ nhất, chọn lọc tiêu cực và lấy cá biệt thay cho toàn cảnh. Một hình ảnh phụ huynh xếp hàng mua sách, một lớp học đông hay một trường thiếu giáo viên được lặp đi lặp lại, trong khi bỏ qua phạm vi địa bàn, tỷ lệ xảy ra và tình hình ở các nơi khác bị. Thủ đoạn này dễ tạo ấn tượng rằng hiện tượng đó phổ biến ở mọi nơi.
Thứ hai, cắt rời bối cảnh và nguyên nhân. Tình trạng thừa, thiếu giáo viên được xác định là “cục bộ”, khác nhau theo môn học, cấp học và địa phương. Con số 104.516 giáo viên thiếu theo định mức là có thật, nhưng nếu chỉ nhắc con số này mà bỏ qua việc sau sắp xếp nhu cầu bổ sung dự kiến còn khoảng 43.267 người thì bức tranh đã bị cắt xén. Khi bỏ yếu tố “cục bộ”, một vấn đề phân bố nguồn lực bị biến thành kết luận “cả hệ thống thiếu giáo viên”. Tương tự, thiếu một số đầu sách tại vài điểm bán bị đánh đồng với “không đủ sách cho năm học mới”.
Thứ ba, đánh tráo giữa việc Nhà nước thừa nhận hạn chế với “bằng chứng bất lực trong quản lý ngành Giáo dục”. Chỉ thị 31/CT-TTg chỉ rõ điểm nghẽn, giao nhiệm vụ và trách nhiệm khắc phục. Tuy nhiên, các nội dung xuyên tạc lại trích riêng phần nói về khó khăn, lược bỏ giải pháp rồi dùng chính sự thẳng thắn đó để chứng minh cho kết luận có sẵn rằng bộ máy “mất kiểm soát”. Chúng sử dụng thông tin tiêu cực như bằng chứng, còn giải pháp khắc phục hay kết quả tích cực bị gạt bỏ, cho rằng đấy là bài “tuyên truyền”, che mắt của Nhà nước. Về vấn đề sách giáo khoa Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu rà soát đến từng trường, từng học sinh, từng lớp và từng đầu sách còn thiếu; có phương án cung ứng, hoàn thành trước ngày 15/9/2026. Việc công khai xác định vấn đề và yêu cầu xử lý không thể bị đánh tráo thành “bằng chứng của sự bất lực”.
Thứ tư, dùng ngôn từ cực đoan thay cho chứng cứ. Chúng sử dụng các cụm từ “hỗn loạn”, “lỗi hệ thống”, “sụp đổ”, “khủng hoảng toàn diện” gây ấn tượng mạnh, khiến người đọc bỏ qua các số liệu, dữ liệu khác tin rằng đó chính là kết luận. Khi một nội dung tiêu cực được lặp lại nhiều lần, người đọc có thể nhớ kết luận, sử dụng kết luận tiêu cực, sai lệch để nhìn nhận sự việc khác.
Thứ năm, ghép các vụ việc rời rạc thành một chuỗi “bằng chứng”. Thiếu sách ở nơi này, thiếu giáo viên ở nơi khác, bạo lực học đường tại một trường và áp lực tuyển sinh ở một thành phố được đặt cạnh nhau để tạo cảm giác hệ thống đồng loạt đổ vỡ, dù mỗi vấn đề có nguyên nhân khác nhau.
Người dân cần làm gì?
Một là, khi tiếp cận thông tin về thiếu sách, thiếu giáo viên, cơ sở vật chất hay an toàn trường học, người dân nên kiểm tra nguồn ban đầu, thời điểm, địa bàn và thông tin từ nhà trường, cơ quan quản lý hoặc báo chí có trách nhiệm; không chia sẻ chỉ dựa trên tiêu đề hoặc video ngắn đã cắt bối cảnh; không dùng số liệu của một trường, một địa phương để suy ra toàn quốc.
Hai là, nếu phát hiện vấn đề cụ thể, có nội dung cần phản ánh hãy thông tin qua kênh có thẩm quyền để được xử lý.
Ba là, nhìn nhận đúng cả thành tựu lẫn điểm nghẽn trong giáo dục để không trở thành mắt xích lan truyền những kết luận cực đoan. Bảo vệ uy tín giáo dục dựa trên minh bạch, sửa sai và kết quả khắc phục.
Những khó khăn đầu năm học 2026-2027 là vấn đề thực tế cần tiếp tục giải quyết quyết liệt. Từ khó khăn cục bộ đã kết luận “khủng hoảng giáo dục” là vô căn cứ, một âm mưu lợi dụng lĩnh vực giáo dục gây mất niềm tin xã hội. Nhận diện rõ âm mưu, thủ đoạn các thủ đoạn của các thế lực thù địch, phản động, chống đối trong giáo dục giúp mỗi người vừa giữ quyền phản biện, giám sát chính đáng, vừa không bị dẫn dắt bởi những cách diễn giải sai lệch./.