Trong tiến trình phát triển của mỗi quốc gia, cải cách tổ chức bộ máy nhà nước luôn là yêu cầu khách quan nhằm đáp ứng sự thay đổi của bối cảnh kinh tế, xã hội và xu thế quản trị hiện đại. Đối với Việt Nam, chủ trương sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã và xây dựng mô hình chính quyền địa phương tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả không phải là một quyết định mang tính tình thế, mà là bước đi chiến lược đã được chuẩn bị trong nhiều năm. Đây là một cuộc cải cách có ý nghĩa lịch sử, tạo nền tảng cho đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian phát triển rộng hơn, nguồn lực lớn hơn và năng lực cạnh tranh cao hơn. Từ Nghị quyết số 37-NQ/TW năm 2018 đến Kết luận số 48-KL/TW năm 2023 của Bộ Chính trị, chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính đã từng bước được nghiên cứu, hoàn thiện. Hội nghị Trung ương 11 khóa XIII tiếp tục thống nhất chủ trương xây dựng mô hình tổ chức mới của hệ thống chính trị. Theo đó, cả nước giảm từ 63 xuống còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh; giảm khoảng 60–70% số đơn vị hành chính cấp xã; kết thúc hoạt động của cấp huyện; đồng thời cơ cấu Chính phủ được tinh gọn từ 22 bộ, cơ quan ngang bộ xuống còn 17 bộ. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về địa giới hành chính hay cắt giảm đầu mối quản lý, mà là một cuộc cách mạng về tư duy quản trị quốc gia, hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, tinh gọn, minh bạch, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.
Trong toàn bộ tiến trình ấy, lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ thực hiện chức năng bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an còn là lực lượng tiên phong trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc, bảo đảm ổn định xã hội, tham gia chuyển đổi số quốc gia, xây dựng cơ sở dữ liệu dân cư và đồng hành cùng chính quyền trong vận hành bộ máy mới. Có thể khẳng định rằng, nếu cải cách hành chính là động lực phát triển thì sự ổn định về an ninh, trật tự do lực lượng Công an bảo đảm chính là điều kiện tiên quyết để cuộc cải cách ấy thành công.
Sáp nhập tỉnh – yêu cầu khách quan của lịch sử và xu thế quản trị hiện đại
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cạnh tranh quốc gia ngày càng gay gắt, bộ máy quản lý cồng kềnh, nhiều tầng nấc trung gian sẽ làm gia tăng chi phí vận hành, giảm hiệu quả điều hành và hạn chế năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Vì vậy, tinh gọn tổ chức bộ máy là xu hướng mà nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang thực hiện. Đối với Việt Nam, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính không phải nhằm xóa bỏ các giá trị truyền thống, càng không phải là sự thay đổi mang tính cơ học, mà nhằm tạo lập không gian phát triển mới, khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, kinh tế, xã hội và con người. Sau khi sáp nhập, quy mô các địa phương được mở rộng, tạo điều kiện thuận lợi cho quy hoạch phát triển vùng, đầu tư kết cấu hạ tầng, thu hút đầu tư, phát triển logistics, xây dựng các trung tâm kinh tế lớn và tăng cường liên kết vùng. Đồng thời, việc tinh gọn đầu mối quản lý cũng góp phần giảm chi thường xuyên, nâng cao hiệu lực điều hành của chính quyền các cấp.
Quan trọng hơn, mô hình chính quyền ba cấp được xây dựng theo hướng phân cấp mạnh, trao quyền nhiều hơn cho địa phương, nhất là cấp xã – cấp chính quyền gần dân nhất. Khoảng 1.453 nhiệm vụ đã được chuyển giao cho địa phương; riêng cấp xã đảm nhận trực tiếp ít nhất 938 nhiệm vụ quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công cùng hàng trăm nhiệm vụ khác được phân cấp từ cấp tỉnh. Điều đó cho thấy cải cách không chỉ nhằm giảm đầu mối mà còn hướng tới nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.
"Mất quê hương" – một ngộ nhận bị các thế lực thù địch lợi dụng
Mỗi sự thay đổi về địa giới hành chính đều gắn với những cảm xúc rất tự nhiên của người dân. Một địa danh tồn tại hàng chục, hàng trăm năm không chỉ là tên gọi trên bản đồ mà còn gắn với ký ức, cội nguồn, truyền thống và niềm tự hào của nhiều thế hệ. Vì vậy, sự bùi ngùi khi tên một địa phương thay đổi là điều hoàn toàn có thể chia sẻ và cần được tôn trọng. Tuy nhiên, chính yếu tố cảm xúc ấy đã bị các thế lực phản động và cơ hội chính trị lợi dụng để xuyên tạc chủ trương của Đảng và Nhà nước. Thông qua mạng xã hội, nhiều luận điệu sai trái như "sáp nhập là xóa sổ quê hương", "đổi tên tỉnh là chối bỏ tổ tiên", "mất tỉnh là mất lịch sử" được phát tán với mục đích kích động tâm lý hoài nghi, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây là sự đánh tráo khái niệm hết sức nguy hiểm.
Quê hương không phải là đường ranh giới hành chính. Quê hương là nơi lưu giữ ký ức tuổi thơ, tiếng nói, phong tục, văn hóa, dòng họ, truyền thống và những giá trị tinh thần được hun đúc qua nhiều thế hệ. Lịch sử Việt Nam đã chứng minh nhiều địa danh hành chính không còn tồn tại nhưng giá trị văn hóa vẫn trường tồn. Phố Hiến, Trấn Sơn Nam, Bắc Thành hay nhiều đơn vị hành chính cũ khác vẫn sống mãi trong lịch sử dân tộc. Người dân vẫn tự hào về làng Sen, về xứ Nghệ, về vùng Kinh Bắc, về đất Tổ Hùng Vương dù ranh giới hành chính đã nhiều lần thay đổi. Bởi vậy, nói sáp nhập tỉnh là "xóa quê hương" là nhận thức thiếu cơ sở khoa học và dễ bị lợi dụng để chống phá chủ trương đúng đắn của Đảng.
Lực lượng Công an nhân dân – tuyến đầu bảo vệ nền tảng tư tưởng trong quá trình sáp nhập
Trong cuộc cải cách lớn này, lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò đặc biệt quan trọng trên mặt trận bảo vệ an ninh chính trị, an ninh tư tưởng và an ninh mạng. Ngay từ khi chủ trương sáp nhập được triển khai, các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an và Công an các địa phương đã chủ động nắm chắc tình hình, nhận diện sớm các nguy cơ phát sinh, theo dõi sát diễn biến dư luận xã hội và hoạt động chống phá trên không gian mạng. Nhiều tổ chức phản động ở nước ngoài cùng các phần tử cực đoan đã lợi dụng tâm lý hoài niệm của người dân để phát tán thông tin sai sự thật, cắt ghép phát biểu, xuyên tạc chủ trương của Đảng nhằm kích động bất ổn xã hội.
Trước tình hình đó, lực lượng Công an đã chủ động phát hiện, đấu tranh, bóc gỡ nhiều hội nhóm, tài khoản mạng xã hội phát tán thông tin sai sự thật; phối hợp với các cơ quan chức năng xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ để chống phá Nhà nước. Quan trọng hơn, lực lượng Công an không chỉ xử lý phần ngọn mà còn tích cực phối hợp với cấp ủy, chính quyền, các cơ quan báo chí và hệ thống chính trị cơ sở để tuyên truyền, giải thích chính sách, giúp người dân hiểu đúng bản chất của việc sáp nhập. Thông qua công tác dân vận, đối thoại trực tiếp, bám cơ sở, nắm tình hình và giải quyết những băn khoăn của người dân, lực lượng Công an đã góp phần quan trọng củng cố niềm tin xã hội, tạo sự đồng thuận rộng rãi đối với chủ trương cải cách. Chính sự chủ động đó đã ngăn chặn từ sớm các nguy cơ hình thành "điểm nóng" về tư tưởng, không để các thế lực thù địch lợi dụng kích động biểu tình, gây rối hay chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Bảo đảm tuyệt đối an ninh, trật tự trong giai đoạn chuyển tiếp
Việc sáp nhập các địa phương đồng nghĩa với việc mở rộng địa bàn quản lý, thay đổi cơ cấu tổ chức, điều chỉnh hồ sơ dân cư, tài sản công và nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước khác. Đây cũng là thời điểm các loại tội phạm có thể lợi dụng sơ hở trong quá trình chuyển giao để hoạt động. Nhận thức rõ điều đó, lực lượng Công an đã chủ động xây dựng các phương án bảo đảm an ninh, trật tự trên toàn quốc. Công an các cấp tăng cường tuần tra, kiểm soát tại các địa bàn trọng điểm; triển khai nhiều chuyên án đấu tranh với tội phạm hình sự, tội phạm có tổ chức, tội phạm công nghệ cao và các loại tệ nạn xã hội. Đặc biệt, mô hình Công an xã chính quy tiếp tục phát huy hiệu quả rõ nét.
Các cán bộ, chiến sĩ bám sát cơ sở, gần dân, hiểu dân, kịp thời nắm bắt những mâu thuẫn phát sinh, giải quyết ngay từ đầu, không để hình thành các điểm nóng phức tạp. Cùng với đó, công tác quản lý cư trú, quản lý ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, quản lý vũ khí, vật liệu nổ, phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ và bảo đảm trật tự an toàn giao thông được triển khai đồng bộ, góp phần giữ vững môi trường an toàn cho hoạt động của bộ máy chính quyền mới. Trong suốt quá trình triển khai sáp nhập, an ninh chính trị được giữ vững, trật tự an toàn xã hội được bảo đảm, không để xảy ra những vụ việc nghiêm trọng ảnh hưởng đến quá trình vận hành của bộ máy mới. Đây là minh chứng rõ nét cho năng lực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân.
Công an nhân dân – lực lượng tiên phong trong chuyển đổi số và cải cách hành chính
Một trong những dấu ấn nổi bật của lực lượng Công an trong tiến trình cải cách là vai trò tiên phong trong xây dựng Chính phủ số và chính quyền số. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống căn cước công dân gắn chip và định danh điện tử do Bộ Công an xây dựng đã trở thành hạ tầng dữ liệu quan trọng nhất của quốc gia. Sau khi sáp nhập, khối lượng thông tin cần điều chỉnh, cập nhật và đồng bộ rất lớn. Nếu không có hệ thống dữ liệu dân cư thống nhất thì quá trình vận hành bộ máy mới sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Nhờ dữ liệu dân cư "đúng, đủ, sạch, sống", các cơ quan nhà nước có thể nhanh chóng đồng bộ thông tin, giải quyết thủ tục hành chính thuận lợi, giảm giấy tờ, giảm thời gian và chi phí cho người dân. Đây cũng là nền tảng giúp cả nước cắt giảm, đơn giản hóa 3.466 thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Tỷ lệ hồ sơ nộp trực tuyến đạt 91,74%; tỷ lệ giải quyết đúng hạn trên 95%; tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết gần 95%; hơn 16,5 triệu hồ sơ được tái sử dụng dữ liệu số hóa, giúp tiết kiệm khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm cho xã hội.
Đằng sau những con số đó là sự đóng góp rất lớn của lực lượng Công an trong xây dựng cơ sở dữ liệu, xác thực thông tin công dân, vận hành hệ thống định danh điện tử và bảo đảm an ninh, an toàn cho hạ tầng số quốc gia. Không chỉ thực hiện chức năng quản lý nhà nước, lực lượng Công an còn trực tiếp phối hợp triển khai nhiều mô hình sáng tạo như "Trạm công dân số", "Tổ lưu động", giao ban "04 trục", hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ của chính quyền địa phương.
Đồng thuận xã hội – yếu tố quyết định thành công của cuộc cải cách
Bất kỳ cuộc cải cách nào cũng chỉ thành công khi nhận được sự đồng thuận của nhân dân. Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng bộ máy và bảo đảm an ninh, công tác truyền thông chính sách cần tiếp tục được thực hiện chủ động, khoa học và nhân văn. Không thể tuyên truyền bằng những khẩu hiệu khô cứng mà phải thông qua đối thoại, lắng nghe, giải thích và chia sẻ với người dân. Lực lượng Công an với lợi thế bám cơ sở, gần dân, sát dân tiếp tục có vai trò rất quan trọng trong việc nắm bắt tâm tư, định hướng dư luận, phát hiện sớm những vấn đề phát sinh và phối hợp giải quyết ngay từ cơ sở. Mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an không chỉ là người thực thi pháp luật mà còn là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; là người góp phần lan tỏa niềm tin, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo môi trường ổn định để phát triển.
Sáp nhập đơn vị hành chính là bước đi chiến lược nhằm xây dựng nền hành chính hiện đại, tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Chủ trương này không làm mất đi quê hương, càng không xóa bỏ những giá trị văn hóa, lịch sử đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Ngược lại, nó mở ra không gian phát triển rộng lớn hơn, tạo điều kiện để các địa phương khai thác tốt hơn tiềm năng, nguồn lực và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân. Trong hành trình đó, lực lượng Công an nhân dân đã và đang khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, bảo đảm sự ổn định của bộ máy trong giai đoạn chuyển tiếp và tiên phong trong chuyển đổi số quốc gia. Hình ảnh người chiến sĩ Công an tận tụy trên từng tuyến phố, từng bản làng, trên không gian mạng và trong từng trung tâm phục vụ hành chính công đã trở thành biểu tượng của sự trách nhiệm, bản lĩnh và tinh thần "vì nhân dân phục vụ". Chính sự chủ động, kiên quyết nhưng nhân văn của lực lượng Công an đã góp phần quan trọng tạo nên môi trường hòa bình, ổn định để cuộc cải cách lịch sử này được triển khai thành công. Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, khi "Đất nước là quê hương và quê hương cũng là đất nước", lực lượng Công an nhân dân sẽ tiếp tục là "lá chắn thép", "thanh bảo kiếm" bảo vệ Đảng, Nhà nước và nhân dân; đồng thời là lực lượng tiên phong đồng hành cùng tiến trình hiện đại hóa nền quản trị quốc gia, góp phần xây dựng một nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh và hùng cường trong thế kỷ XXI.
Phạm Hồng Hạnh – CAX Tiền Hải